Braziliaanse Scarface steekt eerst ogen uit

Een parlementslid leidde in Brazilië de moordbrigade van een drugskartel. Bij martelingen gebruikte hij een zaag voor `de weerbarstiger stukken bot'.

Hoogstpersoonlijk sneed hij met een cirkelzaag de armen en benen van zijn nog levende slachtoffers af. Anderen stopte hij – ook levend – in baden met zoutzuur waarin ze langzaam tot ontbinding kwamen.

De drugs-film Scarface wordt gekopieerd door de werkelijkheid. Maar dan in de Braziliaanse Amazone. Geen Al Pacino dit keer, geen doorgeslagen Cubaanse balling of een getikte Colombiaan. Maar een zangerig sprekende Braziliaan. Een kolonel van politie, met aanzien en een net gezin, sinds anderhalf jaar afgevaardigde in het nationale parlement. Hildebrando Pascoal, parlementslid uit Acre, een deelstaat in de Amazone op de grens met Bolivië en Peru.

Vorige week werd Hildebrando Pascoal gearresteerd. Zoiets was in de Brazilaanse geschiedenis nog niet voorgekomen: een `geachte afgevaardigde' die in de boeien geslagen werd om voor zijn misdaden berecht te worden. Tot het allerlaatst bleef dan ook onduidelijk of Hildebrando de dans niet alsnog zou ontspringen. Eerder had de Kamer immers al een keer het verzoek van de rechter tot het opheffen van Hildebrando's parlementaire onschendbaarheid afgewezen. Het Braziliaanse parlement wordt bevolkt door nog 59 andere misdadigers die met een berechting van Hildebrando vreesden voor een precedent.

Geconfronteerd met steeds meer getuigenissen over de handel en wandel van Hildebrando, drong vorige week echter toch het besef door dat een volksvertegenwoordiger als deze tropische Scarface, zelfs voor Brazilië, wat al te ver gaat. Meer dan tien jaar lang stond Hildebrando aan het hoofd van een doodseskader dat de deelstaat Acre terroriseerde. Honderden mensen werden vermoord of `verdwenen'. Hildebando voerde zeker dertig moorden zelf uit.

Het schema was steeds hetzelfde: het slachtoffer werd ontvoerd naar een van de clandestiene martelcentra die de politiekolonel op zijn landerijen ter beschikking had. Daar werd het slachtoffer `ondervraagd'. ,,Eerst prikte Hildebrando zijn ogen uit'', beschrijft getuige Braguinha de moord op een eenvoudige vrachtwagenchauffeur. ,,Daarna gingen één voor één zijn ledematen eraf''.

Braguinha was lid van Hildebrando's moordbrigade, en net als de andere leden in actieve dienst bij de politie. Toen het slachtoffer nog steeds niet de antwoorden gaf die Hildebrando wilde horen, ging tenslotte zijn hoofd eraf ,,om te zorgen dat hij goed dood was''. Volgens de getuigenis van Braguinha werden de armen en benen er overigens niet met een cirkelzaag, maar met een mes afgehakt. De zaag werd slechts gebruikt voor ,,de weerbarstiger stukken bot.''

Toch waren het niet deze gruwelijkheden die vorige week de doorslag gaven voor de beslissing van de meerderheid van het parlement (41 afgevaardigden stemden toch nog tegen, 32 onthielden zich). Doorslaggevend was dat men ontdekte dat Hildebrando's doodseskader de gewapende arm was van een heus Braziliaans drugskartel. Tot nu toe ging Brazilië er altijd prat op geen `Colombiaanse toestanden' te kennen. De twee snelwegen die vanuit coca-producerend Peru en Bolivia naar Brazilië lopen, heten weliswaar niet voor niets de `transcoca-highway'. De officiële mythe was echter dat het alleen zou gaan om kleine, ongeorganiseerde, en bovendien buitenlandse smokkelaars, zogeheten `drugsmieren'.

Onthullingen over het doodseskader van Hildebrando geven een wat ander beeld. Brazilië is niet alleen een kleinschalig consumptieland, maar ook een internationale doorvoerhaven en grootscheepse verwerker van elders geproduceerde coca. Twee gouverneurs, drie van de zeven rechters, en vijf van de tien grote ondernemers in de deelstaat Acre vormden voor het kartel wat bij de mafia de `koepel' heet.

Een netwerk van hoge heren met machtige posities staat aan de top van de misdaadorganisatie. Het zijn de mensen die het geld witwassen: meer dan 150 miljoen gulden per jaar schat men in het geval van Acre. Zij leveren ook de infrastructuur. In dit geval een vloot van tien vliegtuigen en speciale rubberboten voor op de rivieren. Deze boten zijn in staat om driehonderd ton per keer over de wilde Amazone te vervoeren.

In Acre bleken het de ex-gouverneur van de deelstaat en een omhooggevallen slager die deze middelen leverden. Als eigenaar van de transportfirma die de benzine voor de elektriciteitsvoorziening van de deelstaat over de rivieren vervoert, zorgde ex-gouverneur Orleir Cameli voor het vervoer van de ongeraffineerde basispasta. Niet alleen via het water maar ook door de lucht. In de tijd dat hij gouverneur was (1995-1998) kocht hij in Miami een Boeing 727, die in Brazilië vol drugs aangetroffen werd.

Daarnaast is er het middenkader van mensen die zorgen dat het kartel ongestoord zijn gang kan gaan. Drie rechters en meer dan honderd politiemensen zorgden voor vrijspraken, vrijbrieven en het `opruimen' van lastige getuigen. Op dat niveau lag de rol van Hildebrando. Als kolonel van politie haalde hij mensen uit de gevangenis en schreef duizenden vrijgeleiden uit. ,,Ik schreef ze zelfs op plee-papier.''

's Nachts zorgde Hildebrando dan met zijn moordeskader voor de interne `discipline', en voor het toezicht op de zwijgplicht. ,,Tien jaar lang durfde niemand in Acre zijn mond open te doen'', vertelt de voormalige voorzitster van het deelstaatsparlement, die na verschillende doodsbedreigingen elders in het land is ondergedoken.

Scarface zit nu in de luxe villa-gevangenis in Brasilia, waar hij als ex-politieman recht op heeft. De top van het kartel loopt echter nog altijd vrij rond. Deze week werd in het parlement Hildebrando's opvolger verwelkomd. Hij is de broer van de belangrijkste beul uit Hildebrando's doodseskader.

Het is waarschijnlijk zoals Hildebrando zijn medeparlementariërs voorhield, toen ze hem confronteerden met het feit dat hij zijn stemmen `gekocht' had in ruil voor wapens, vrijspraken en drugs. ,,Niemand is hier een haar beter dan ik'', zei Hildebrando met een besmuikt lachje. ,,In dit land win je nu eenmaal geen parlementszetel met glimlachen.''