Zwènsbêêrgs-Nederlands wòrdùbboek

Het aantal dialectstudies stijgt. Vooral in het zuiden is dit een geliefde bezigheid.

NIEMAND WEET precies hoeveel dialectstudies er in Nederlandse taalgebied zijn verschenen. De schattingen lopen uiteen van vier- tot vijfhonderd. Het gaat dan om woordenboeken, woordenlijstjes en dialectstudies. Artikelen over dialecten zijn niet meegeteld, dat zijn er duizenden.

Het aantal dialectstudies neemt toe, terwijl het aantal dialectsprekers afneemt. De komst van radio en televisie, de toegenomen welvaart, de grotere mobiliteit – dat alles heeft ertoe bijgedragen dat de taal van een bepaald dorp of van een bepaalde streek bloot kwam te staan aan invloeden van buitenaf. Het dialect is volgens sommigen plaats aan het maken voor een regiolect, de taal van een regio.

Ondertussen wordt de Nederlandse en Vlaamse woordenschat met grote ijver vastgelegd. Opmerkelijke verandering: vroeger gebeurde dat voor het grootste deel door dominees, schoolmeester en pastoors. Inmiddels hebben zij plaatsgemaakt voor wetenschappers en al dan niet geschoolde amateurs. Er zit nog wel eens een verdwaalde schoolmeester tussen, maar onder theologen is deze traditie wel erg ver weggezakt.

Nog een opvallende tegenstelling: in het zuiden verschijnen veel meer lokale dialectstudies dan in het noorden. In Limburg en Noord-Brabant gaat het om tientallen boeken en boekjes, in Drenthe, Groningen en Friesland zijn ze op de vingers van één hand te tellen. Kennelijk laten de kopers zich in het zuiden niet afschrikken door het gegeven dat de spelling van de Nederlandse dialecten een ratjetoe is. Het blijkt in de regionale praktijk niet zo moeilijk om het Wòrdùbboek Zwènsbêêrgs-Nederlands, wòrdùbboek vur dù prôôt tussù Ejndoovù ên Skèjndùl te ontcijferen.

De Vlaamse dialectologen Van Keymeulen en Cajot hebben ieder via een speciaal boekje geprobeerd de Brabanders en Limburgers les te geven in het maken van een plaatselijk woordenboek. Dit is ook het telkens terugkerende thema van een workshop ('werkwinkel') op de tweejaarlijkse dialectendagen van de Stichting Nederlandse Dialecten. De belangstelling ervoor is steevast groot.

Omvangrijke en serieuze lexicons uit de regio zijn allang gereed, van Groningen tot Zeeland (zie hieronder). Zeeland had onlangs een primeur door als eerste een dialectwoordenboek op cd-rom uit te brengen, mét geluidsfragmenten van dialectsprekers. Het ging overigens om de ongewijzigde tekst van het Woordenboek der Zeeuwse dialecten, een beroemde studie die dateert uit 1964.

Curieus is dat er nauwelijks provinciale dialectwoordenboeken op zakformaat zijn verschenen. Er bestaat een Fries, een Gronings en een Drents zakwoordenboek.

Hoewel die titels alledrie goed zijn verkocht, is het wachten op zakwoordenboeken voor andere dialecten.