Tsjetsjenen leggen hun ruzies bij

Met de bombardementen op Tsjetsjenië heeft Moskou alvast bereikt dat de ruziënde Tsjetsjenen weer op één lijn zitten.

De niet erkende en niet beminde republiek Itsjkeria, beter bekend als Tsjetsjenië, wordt geregeerd door chaos. Er is geen centraal gezag, wat een dialoog met Moskou over het beëindigen van de oorlog in de weg staat.

Maar mocht het Kremlin zijn plannen voor een grondoffensief doorzetten, dan sluiten zich de rijen en is het op slag gedaan met de verdeeldheid onder de Tsjetsjeense veldcommandanten. Dat is de communis opinio, en de eerste tekenen dat dit scenario zich gaat ontrollen verschenen gisteren. Vanuit het grensgebied komen meldingen binnen dat Russische troepen al een heuvel in Tsjetsjenië hebben bezet. Tegelijk bericht Grozny dat de man die zich officieel president van Tsjetsjenië mag noemen, Aslan Maschadov, zijn minstens zo machtige rivaal Sjamil Basajev heeft benoemd tot ,,commandant van het oostelijke front''.

Dat laatste duidt erop dat zij hun onderlinge twisten opzij hebben gezet voor de strijd tegen hun gemeenschappelijke vijand: de Russen. Dinsdagavond nog waren zijn het gloeiend met elkaar oneens. De oorlogslegende en computerfreak Sjamil Basajev gaf via zijn website (www.kavkaz.org) botweg bevelen aan 's lands president: de oorlogsraad, een schaduwregering van krijgsheren waarin Basajev domineert, verbood hem een ontmoeting te hebben met de leider van de buurrepubliek Dagestan, Magomedali Magomedov. Het geplande onderhoud op Dagestaans grondgebied, dat een opening had kunnen bieden uit de geweldsspiraal, ging uiteindelijk niet door. Maar dat kwam doordat boze Dagestani (al dan niet daartoe aangezet door Moskou) de grensovergang blokkeerden uit protest tegen de twee recente invasies van jihad-strijders onder bevel van Basajev, in augustus en september.

President Maschadov had Grozny echter nog niet verlaten, of een andere krijgsheer verscheen ten tonele. Omringd door tot de tanden bewapende officieren uit zijn ,,Doedajev-leger'' (vernoemd naar de eerste, door Rusland gedode president van Tsjetsjenië) hield Salman Radoejev een korte betoging in de hoofdstad. De zwaar verminkte oorlogsheld (hij heeft ingrijpende plastische chirurgie ondergaan) had zich lang niet in Grozny vertoond omdat hij bij verstek tot vier jaar cel is veroordeeld wegens een poging tot staatsgreep.

Radoejev, geflankeerd door gesluierde vrouwen met kalasjnikovs, toonde met zijn triomfantelijke rentree aan hoe onaantastbaar hij is. Precies een jaar geleden eiste hij het aftreden van Maschadov, de meest gematigde politicus van Tsjetsjenië die kort na de afscheidingsoorlog in januari 1997 via de stembus aan de macht was gekomen. Ook Basajev, die een half jaar als premier had gediend, beschuldigde de president toen van ,,verraad aan het volk'' door zijn toenaderingspogingen tot Moskou. Er ontstond een diepe scheuring, en Tsjetsjenië balanceerde maanden lang op de rand van een burgeroorlog. Maschadov-getrouwen werden vermoord, en in maart van dit jaar overleefde hij zelf een aanslag.

De oorlogsraad pleitte voor de invoering van de sjari'a, de islamitische wetgeving. Daarin zou de post van president worden afgeschaft. De in het nauw gedreven Maschadov is deels tegemoet gekomen aan de eisen van de fundamentalisten: hij organiseerde onder meer islamitische modeshows waarin werd getoond wat zedige kleding voor vrouwen is. Ook hebben standrechtelijke executies op het centrale plein van Grozny een herintrede gemaakt. Overspelige vrouwen en drugssmokkelaars verschijnen in het openbaar voor het vuurpeloton.

Toch is in Tsjetsjenië geen ,,dictatuur van het sjariaat'' van kracht (een in de Russische pers gangbare woordspeling op Marx' dictatuur van het proletariaat). Aslan Maschadov en zijn presidentiële garde houden de schijn van het wettelijke gezag op. Alleen: die reikt nauwelijks tot de buitenwijken van Grozny: in de zuidelijke Oktober-wijk die al dagen door Russische bommenwerpers onder vuur wordt genomen heersen Basajev en zijn rechterhand Chattab.

Begin deze week riep Maschadov nog wanhopig op tot een gesprek met president Jeltsin, maar dat wordt hem niet gegund. Premier Vladimir Poetin stelt eenvoudig onvervulbare eisen vooraf (zoals de uitlevering van Basajev en Chattab). Volgens Russische kranten heeft Poetin de ontmoeting tussen Maschadov en de Dagestaanse leider gesaboteerd door de blokkade van boze Dagestani op touw te zetten.

Het Kremlin laat Maschadov spartelen en lijkt er niet om te malen dat hij als de enige aanspreekbare Tsjetsjeense leider in de armen van de krijgsheren wordt gedreven. Distantieerde de president zich de afgelopen weken nog van Basajev en zijn privé-leger, gisteren kwamen ze min of meer op een lijn. Volgens een in Grozny uitgegeven communiqué is de 34-jarige Basajev belast met de defensie van het oosten van het land. Vice-premier Chamzat Gelajev neemt het westen voor zijn rekening, terwijl Magomed Chambijev, hoofd van de nationale garde, het hartland verdedigt. Maschadov zou met instemming van de krijgsheren de rol van opperbevelhebber op zich hebben genomen. Daarmee lijkt het conflict terug bij af: net als in de oorlog van 1994 tot 1996 stuiten de Russen op ongekende weerstand van een verenigd volk.