Niet langer romantisch

Het dieptepunt van de eeuw was 1984. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek pleegden toen 1.903 mensen zelfmoord, meer dan ooit tevoren. Sindsdien is het cijfer gestaag gedaald. In 1997, het laatste jaar waarvan het gegeven bekend is, bedroeg het aantal zelfdodingen 1.570.

Tot 1984 ging het in Nederland volgens het boekje, zegt hoogleraar klinische psychologie A. Kerkhof van de Vrije Universiteit. Het aantal zelfmoorden per 100.000 inwoners, rond de tien in de jaren vijftig en zestig, steeg in de jaren zeventig en tachtig naar zestien. Die stijging was volgens klassieke theorieën gemakkelijk toe te schrijven aan bijvoorbeeld individualisering, ontkerkelijking, een hoger opleidingsniveau en (vanaf eind jaren zeventig) een minder florissante economie.

De daling na 1984 vindt Kerkhof moeilijker te verklaren. Het ging beter met de economie, mensen vonden wellicht weer meer gemeenschappelijke idealen in bijvoorbeeld de zorg voor het milieu. Maar het belangrijkst, denkt Kerkhof, was de betere hulpverlening. ,,De helft van de mensen die zelfmoord plegen is ergens onder behandeling. Vroeger was dat veel minder.'' In psychiatrische ziekenhuizen komen daardoor nu meer suïcides voor, zegt Kerkhof, maar ook meer verhinderde suïcides. Per saldo daalt het aantal.

Sjaak de Groot van de stichting Ex 6 voor mensen met een doodswens is minder tevreden over de hulpverlening. ,,Ze nemen mensen niet altijd serieus genoeg.'' De Groot probeerde twee keer met medicijnen en één keer met een mes zichzelf van het leven te beroven. Vijf jaar geleden richtte hij Ex 6 op omdat hij vond dat er te weinig nazorg voor hem was. ,,Er waren alleen groepen voor nabestaanden.'' Ex 6 beheert een telefonische hulplijn die wordt bemand door ervaringsdeskundigen en verwijst bellers door naar praatgroepen. Met De Groot zelf gaat het nu veel beter. ,,Ik zeg nooit nooit, maar ik ben er nu niet mee bezig.''

De meeste zelfmoorden komen voor onder weduwnaren, gescheiden mannen en gescheiden vrouwen, blijkt uit een CBS-onderzoek naar zelfmoord tussen 1970 en 1994. Mannen plegen vaker zelfmoord dan vrouwen. Ophanging is de meest gebruikte methode, gevolgd door medicijnen, verdrinking, voor een trein springen en van een hoogte springen. Noord-Holland en Groningen hebben per 100.000 inwoners de meeste zelfmoordenaars, Flevoland de minste. Op de Europese ranglijst, aangevoerd door Hongarije, is Nederland een bescheiden zeventiende.

Volgens Kerkhof was zelfmoord in de jaren zeventig nog iets romantisch. ,,Iedereen kon suïcidaal worden als de omstandigheden maar dramatisch genoeg waren.'' Tegenwoordig wordt suïcidaliteit behandeld als een emotionele stoornis, zegt hij. En wordt het ook meer geaccepteerd. ,,Als iemand nu zegt dat hij suïcidaal is, staat iedereen klaar om met hem te praten.''

Jaap Beemster, als kind zwaar mishandeld, heeft er in het verleden wel eens naar verlangd uit het leven te stappen. ,,Er was weinig begrip voor wat het geweld met mij had gedaan.'' Na een IKON-uitzending veranderde dat. Met enkele anderen richtte hij Knokkers op, een zelfhulpgroep voor mensen zoals hij. Dat was van levensbelang, zegt hij. ,,Ik was niet meer alleen. En met mekaar is het leven goed te doen.''