Kernwasser Wunderland

Een bezoek aan Kernwasser Wunderland, zoals de snelle kweekreactor in Kalkar nu heet, is een surrealistische ervaring. Het hoekige gebouw ligt aan de Rijn achter een betonnen omheining en een gracht, maar het poorthek staat wijd open. Waar vroeger ware veldslagen werden geleverd tussen demonstranten en politie, loop je nu zo het terrein op. De voormalige kerncentrale is verbouwd tot een groot pretpark.

Het park met hotel is nog in aanbouw maar al deels in gebruik. Een technicus zit verveeld op een stokpaard in een nog stilstaande draaimolen naar Kalkar te staren. Kalkar is een oud stadje dat vroeger aan de Rijn lag, even over de Duitse grens ten oosten van Nijmegen.

Via een zwiepende steigerplank wip ik ongehinderd door een zijingang de voormalige kerncentrale binnen. Het is een koude grot van vele verdiepingen met catacomben van beton en ijzer en eindeloze kabels, alles gesaust met gips dat wit oplicht onder de tl-buizen.

Door vele openstaande branddeuren kom ik uiteindelijk bij de cilindervormige reactortank. Hell staat er in spuitbusschrift op. Staande op een balkon kijk ik er van boven in. Het vat is leeg, tientallen meters diep en 15 meter in doorsnee. Er passen ruim 200 splijtelementen en bijna 100 kweekelementen in, goed voor 765.000 kilowatt warmte.

Via machinekamers met pompen voor vloeibaar natrium dat de centrale moest koelen, en elektrische schakelkasten, die door souvenirjagers al grotendeels gesloopt zijn, kom ik in de centrale hal, zo groot als het schip van een kathedraal. Hieronder zit het reactorvat. Achter een machine, die de splijtstofelementen tussen voorraadmagazijn, reactorvat en afkoelruimte had moeten vervoeren, kom ik de eerste bezoeker tegen. Hij moppert: ,,Twee jaar geleden stond hier nog videoappparatuur met uitleg over de centrale, nu is het hier een opengestelde bouwplaats. De centrale verloedert zienderogen. Kijk maar eens in de controlekamer!''

Deze controlekamer is zo groot als een balzaal, de wanden en het hart ervan bestaan uit grote besturingspanelen voor de reactor en de turbine. Deze dashboarden bestaan uit losse elementen – om ze makkelijk te controleren en repareren. De elementen liggen voor het oprapen, alsof het Lego is. Bijna de helft van de panelen is dan ook al geroofd. Doodzonde, maar wel een fleur du mal, zoals ook een verroest zaagblad mooi kan zijn of een paddestoelwolk van een kernexplosie.

Daar sta je dan, in de geplunderde bedieningskluis van een getemde kernbom, die nooit in bedrijf is geweest. Is dit nu het verdiende lot van deze omstreden kweekreactor?

Al in 1972 besloten Nederland, België en Duitsland tot de bouw van de kweekreactor. Tot de bouw van kweekreactoren werd besloten, omdat een gewone kerncentrale slechts 2 procent van het natuurlijk uranium kan versplijten: de isotoop uranium-235. Met een kweekreactor zou het onbruikbare uranium-238, het `verarmde' uranium dat overblijft bij het verrijken van natuurlijk uranium, omgezet worden in splijtbaar plutonium. Het was een dure en ook enigszins riskante methode – van plutonium kan vrij gemakkelijk een atoombom gemaakt worden – maar met het naderend energietekort vonden de toenmalige bestuurders dit alleszins verantwoord.

Maar zoals bekend ging het project niet door. De bouw duurde ruim twaalf jaar. In de tussentijd daalde de prijs van uranium, er werden nieuwe olievoorraden ontdekt en er ontstond een krachtige antikernbeweging. Toen in 1985 de kerncentrale klaar was, werd er zes jaar vergeefs gewacht op de laatste vergunningen, namelijk voor het maken, opslaan en vervoer van plutonium. Door almaar veranderende veiligheidsvoorschriften, stijgende kosten en protesten van de milieubeweging besloot de Duitse regering uiteindelijk dat de centrale nooit zou worden gestart.

Zes jaar later, in 1991, kocht de Twentse ondernemer H. van der Most de centrale, die 8 miljard mark had gekost, voor 9 miljoen gulden om van het terrein een amusementspark te maken zoals hij eerder inrichtte in Slagharen, Beilen en Almelo. Met enkele speciale attracties. In het voormalige reactorvat kun je straks diepzeeduiken. Het natriumvat wordt ingericht voor zweven op lucht die met kracht naar boven wordt geblazen.

De toekomst voorziet in de bouw van een Egyptische ontvangsthal, een gourmetrestaurant, een steakhouse, een kiprestaurant en kegel- en bowlingbanen. Alles gegarandeerd stralingsvrij.