Terminatortechnologie

Eind mei trokken 500 Indiase boeren door Europa. Deze Inter Continental Caravan, zoals ze hun initiatief noemden, protesteerde tegen de opkomst van vrije handel, de globalisering en de steeds grotere controle van multinationals over onder andere de zaadhandel. Bijzonder fel was het protest tegen een nieuwe technologie die in ontwikkeling is bij het Amerikaanse bedrijf Monsanto. Het gaat om de zogeheten terminator technology, die is ontwikkeld door het bedrijf Delta & Pine Land Co. Deze techniek maakt dat zaden nog wel uitgroeien tot een volwaardige plant, maar die plant levert vervolgens geen levensvatbare zaden meer op. Een boer kan aangekocht zaad dus maar één keer gebruiken. Voor veel boeren in ontwikkelingslanden heeft dit ingrijpende gevolgen. Op dit moment kopen ze zaad van een kweker. Een klein deel van de daaruit voortkomende planten wordt niet geoogst, maar gebruikt om weer zaad van te winnen. Zo vermeerdert de boer zijn eigen zaad dat hij onder andere voor de ruilhandel gebruikt. De terminator technology maakt een einde aan die praktijk. De boer zal ieder jaar nieuw zaad moeten kopen. Niet alle boeren zullen daar geld voor hebben.

In maart 1998 werd het door Delta & Pine Land Co. aangevraagde patent op deze techniek goedgekeurd. Twee maanden later kocht Monsanto het bedrijf op voor 1,8 miljard dollar. Monsanto kreeg meteen een storm van kritiek over zich heen. De techniek zou het einde betekenen voor veel kleine boerenbedrijven. In januari uitten Jean-Pierre Berlan, wetenschappelijk directeur van het Institut National de la Recherche Agronomique in Parijs, en Richard Lewontin, een populatiebioloog van Harvard, hun onvrede over de techniek in Le Monde Diplomatique. ,,Terminator is de culminatie van een lang proces om controle te krijgen over alles wat leeft'', schreven ze.

Of Monsanto's techniek uiteindelijk op de markt komt, is nog niet duidelijk. Het schetst wel de wegen die grote bedrijven zoeken om hun producten te beschermen. Dat kan via juridische weg: via het toekennen van patenten. Maar het is moelijk te controleren of iedereen zich netjes aan die patenten houdt. Een andere weg is die van de technologie. Bedrijven leveren nu bijvoorbeeld al hybride zaden voor gewassen als tomaat, maïs, suikerbieten, zonnebloem en de meeste koolsoorten. Een hybride gewas brengt in de eerste generatie meer op dan een traditioneel gewas, maar in de tweede generatie gaat de kwaliteit snel achteruit. Hybride zaden zijn maar één keer te gebruiken.

Hybride zaden zijn niet voor alle gewassen beschikbaar. Dat geldt voor granen, koolzaad, aardappels en peulvruchten. Het blijkt erg lastig om hiervan hybride zaden te produceren. De terminator technology kan hier uitkomst bieden. Via deze techniek zijn ook deze gewassen zo te manipuleren dat ze maar één keer bruikbaar zijn.