Clickfonds: huid verkocht voordat beer geschoten is

De fiscus heeft 7,9 miljoen gulden binnen vanwege het `Clickfondsonderzoek'. Dat is veel minder dan de 100 miljoen die tot nu toe steeds werd verondersteld. Het Openbaar Ministerie en de advocaten van verdachten spreken een andere taal.

`Operatie Clickfonds' (het grote `beursfraudeonderzoek' van het Amsterdamse parket van het Openbaar Ministerie) lijkt steeds meer onderdeel te worden van een prestigestrijd. Aan de ene kant betogen advocaten van een groot aantal verdachten nu al geruime tijd dat het Clickfondsonderzoek weinig voorstelt en dat er van beursfraude geen sprake is. Aan de andere kant stelt het Openbaar Ministerie dat Operatie Clickfonds, in de woorden van hoofdofficier J. Vrakking onlangs in deze krant ,,eigenlijk nu al een succes is''. Niet alleen heeft het onderzoek veel effect gehad op de discussie over het toezicht in de financiële wereld, er is vooral groot fiscaal succes geboekt. Minister Korthals (justitie) schrijft vandaag in antwoord op kamervragen van de VVD en de SP nog dat het Clickfondsonderzoek, dat tot nu toe zo'n 15 miljoen gulden heeft gekost, de fiscus ,,zo'n honderd miljoen aan boetes en naheffingen vanwege belastingontduiking heeft opgeleverd''.

Uit gegevens van het ministerie van Financiën, waarin deze krant via een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur inzage kreeg, blijkt echter dat er momenteel feitelijk nog maar 7,9 miljoen gulden door de Belastingdienst is geïnd. In totaal zijn er voor 88 miljoen gulden (48 personen en 2 rechtspersonen) aanslagen inkomsten- en vermogensbelasting opgelegd. Volgens Financiën betreft dit ,,voor een substantieel deel voorlopige aanslagen''. Bovendien is tegen ,,verschillende aanslagen'' beroep aangetekend. Het departement wil om privacyredenen geen nadere informatie geven. Daarnaast is voor een bedrag van 19,4 miljoen gulden (34 personen en 1 rechtspersoon) fiscale boetes opgelegd.

Voor advocaten van de verdachten zijn deze cijfers natuurlijk aanleiding tot prijsschieten. Volgens J. Pen van het kantoor Sjöcrona Van Stigt De Roos & Pen, dat een tiental `Clickfondsverdachten' verdedigt, staan ze ,,in schril contrast met de honderd miljoen waarvan justitie ons steeds maar wil doen geloven dat het reeds binnen is''. Voor Pen zijn de gegevens een bevestiging dat ,,het hele beursfraudeonderzoek één grote zeepbel is''. Volgens hem zal er van de aanvankelijke zware aantijgingen (onder meer witwassen, handel met voorkennis, deelneming criminele organisatie) niets over blijven en zal het fiscale succes uiteindelijk niet opwegen tegen ,,de buitenproportionele schade'' die justitie bij een groot aantal verdachten heeft aangericht.

Officier van justitie B. Swagerman erkent dat het ,,iets te stellig'' is de inmiddels beruchte honderd miljoen aan belastingopbrengsten reeds als ontvangen te beschouwen. Maar uiteindelijk ,,mag je ervan uitgaan'', zo stelt hij, dat de fiscus een dergelijk bedrag aan Operatie Clickfonds overhoudt. Los daarvan heeft het OM voor een bedrag van 4,2 miljoen justitiële schikkingen getroffen. Daarbij gaat het om de voormalige bank Bank Bangert Pontier, SNS Securities en de voormalige adjunct-directeur van het Philips pensioenfonds. Deze laatste, zo blijkt ook uit de antwoorden van minister Korthals op kamervragen, heeft naast de justitiële transactie (1,5 miljoen), ook nog te maken met achterstallige belastingaanslagen.

Hoe dan ook: het lijkt in ieder geval nog te vroeg om de balans van het financiële succes van Operatie Clickfonds op te maken. Los daarvan is het justitiële succes veel fundamenteler. Daarbij gaat het vooral om de vraag of het Openbaar Ministerie erin slaagt beursfraudeaspecten als het witwassen van gelden en het handelen met voorkennis hard te krijgen. Uit de antwoorden van minister Korthals blijkt dat het Openbaar Ministerie vooralsnog deze zware verdenkingen tegen een aantal hoofdverdachten overeind houdt. Wel is de beslissing over definitieve verdere vervolging opnieuw opgeschoven, nu ,,naar verwachting in november 1999''. Dit betekent volgens de bewindsman dat bij dagvaarding deze zaken medio volgend jaar ter zitting kunnen worden gebracht. Dat zal dan het moment zijn waarop de échte balans van Operatie Clickfonds zal kunnen worden opgemaakt.