Oorlog speelt rol in race om Kremlin

Rusland bombardeert Tsjetsjenië. Maar het gaat Moskou niet eens zozeer om de uitschakeling van `terroristen'. De oorlog speelt een rol in de opvolging van Jeltsin.

Het is vaker vertoond: een regime in nood stort zich in een onbezonnen oorlog. Zoals de impopulaire Argentijnse junta in 1982 haar leven probeerde te rekken door de Falklands in te nemen, zo is het Kremlin de strijd aangegaan met Tsjetsjenië.

Alles wijst erop dat president Jeltsin uit is op een small victorious war. De lasergeleide bommen op Grozny worden gezien als een onderdeel van wat in het Russisch ,,verkiezingstechnologie'' heet, een verzamelnaam voor alles wat de gunst van de kiezer kan bevorderen. In een variant op de stelling van Clausewitz, dat oorlog een voortzetting van de diplomatie is met andere middelen, lijkt hier sprake van luchtaanvallen als onderdeel van een PR-offensief.

Om te beginnen is de populariteit van premier Vladimir Poetin, door Jeltsin aangewezen als zijn troonopvolger, in een week tijd gestegen van twee naar zeven procent. De Russische strijdkrachten zijn voor het eerst aan de winnende hand: ze hebben de Tsjetsjeense krijgsheren Basajev en Chattab teruggedreven in de toch al afgeschreven republiek Tsjetsjenië. Tegelijk is de terreur van ontploffende woonflats – waarbij 294 Russen de dood vonden – even geluwd.

Poetin de havik krijgt daarvoor alle lof, en op slag is hij een serieus te nemen kandidaat in de verkiezingsrace om het Kremlin, die in de zomer van 2000 een nieuwe Russische president moet opleveren. ,,Het doel van deze operatie is het opkrikken van Poetins score in de opiniepeilingen'', meent de analist Vladimir Pribylovski van het Panorama-onderzoekscentrum. Volgens hem zijn de Soechoi-straaljagers die nu al zes dagen olietanks en bruggen in puin schieten niet uit op het uitschakelen van Basajev en Chattab, omdat het Kremlin hen nodig heeft als schrikaanjagende vijanden. ,,Dat klinkt misschien cynisch, maar politiek in Rusland is cynisch'', beaamt politicoloog Jevgeni Volk in The Moscow Times.

De hoogste media-adviseur van het leger, Igor Serebriakov, constateert een groot publiek enthousiasme voor de strafexpeditie tegen Tsjetsjenië: ,,Je kunt met het blote oog al vaststellen dat het publiek de luchtaanvallen toejuicht, daar hoeven we niet eens peilingen naar te doen.'' Vooralsnog lukt het raadgevers als Serebriakov om positieve bijeffecten te genereren uit ,,de strijd met de Kaukasische hydra'', zoals een luchtmachtofficier zijn missie omschreef. Niet alleen leidt de luchtoorlog de aandacht af van de corruptieschandalen waarin de familie Jeltsin verzeild is geraakt, zij blijkt ook kansen te bieden voor de lancering van een Jeltsin-gezinde partij die moet voorkomen dat de Doema-verkiezingen van 19 december uitlopen op een verpletterende zege van de Kremlin-oppositie.

Boegbeeld van deze uit de hoed getoverde `Partij van de Macht' is de minister van Rampenbestrijding, Sergej Sjoigoe. Vorige week ontving hij van Jeltsin `s lands hoogste onderscheiding omdat zijn reddingswerkers nog een handvol levenden onder het puin van de opgeblazen flats wisten te halen. De 44-jarige redder is vooral populair omdat hij zich tot nu toe verre van politiek heeft gehouden. Vijf premiers vlogen de laan uit, maar Sjoigoe bleef.

Maandag stortte hij zich op zijn nieuw taak: ,,Rusland redden'', zoals de krant Segodnja schamper opmerkt. Het lijkt een laatste stuiptrekking van de Kremlin-macht, misschien wel de zwanenzang van Jeltsin, om uitgerekend een rampenbestrijder naar voren te schuiven om in dit verkiezingsjaar te redden wat er te redden valt. Niet alleen aan de grens met Tsjetsjenië, ook aan het politieke front wordt zwaar geschut in stelling gebracht. Nummer twee op deze nieuwe lijst Jedinstvo (Eenheid) is namelijk de drievoudig Olympisch worstelkampioen Aleksandr Karelin. Er wordt druk gepraat met de gasgigant Gazprom voor sponsoring, en dertig Jeltsin-getrouwe gouverneurs hebben zich achter Jedinstvo geschaard. ,,Jedinstvo heeft de steun van de regering'', verklaarde Poetin onomwonden.

Vanuit het ommuurde Kremlin bezien verloopt alles voorspoedig: het volk sluit de rijen tegen de gemeenschappelijke vijand, de generaals klinken voor het eerst sinds lange tijd weer tevreden en de gedoodverfde kroonprins Poetin wordt gestaag populairder. Verder is er een nationale redder gevonden, die samen met een worstelaar de Doema mag veroveren. Binnenkort maakt de ,,Held van Rusland'' bekend wie er als nummer drie op zijn Jedinstvo-lijst komt. Het zou niemand moeten verbazen als dat een illusionist blijkt te zijn.