`Alleen huisvrouwen letten op de centen'

,,Je moet dit verhaal in de tijd zien: veel mensen hadden al gas, maar daar stonden geen harde organisaties achter. Niemand had nog enig benul van de waarde van gas. Op zaterdag 15 oktober 1960 las ik in de NRC dat in Slochteren die 300 miljard kubieke meter aardgas gevonden was. Ik dacht nog `dat is veel'. Ik was marktonderzoeker voor Esso, had mijn hele leven in Pernis gewoond en wist een hoop van energie. Maar de voorzieningen voor gas waren toen nog marginaal en als je ruzie wilde hebben met Shell dan moest je over gas schrijven. Toch ben ik op maandagochtend direct naar de directeur van Esso Nederland gegaan, naar meneer Smit, om het te rapporteren. Voor negenen stond ik voor zijn deur. Hij zei: ga maar terug naar je kelder en schrijf een rapport. Maar waar moest ik in godsnaam beginnen? Op woensdagochtend stonden twee Amerikaanse onderzoekers van Esso voor de deur, Stewart en Orlean. Ze waren in allerijl overgevlogen vanuit New York. Onze directeur zei tegen ze: ga maar na de kelder, ik denk dat Van den Berg al klaar is. Maar ik had nog geen letter op papier staan.

Vanaf die dag veranderde mijn wereld. Het eerste wat Stewart deed, was Stheeman bellen, de directeur van de NAM. Ik luisterde mee. Stheeman zei letterlijk: stel je vragen maar op schrift, na de aandeelhoudersvergadering in mei krijgt u antwoord. Stewarts bloeddruk steeg, witheet werd die Amerikaan. Tien minuten later vlogen de faxen heen en weer naar New York en de volgende dag stond er een zwarte limousine voor Stewart voor de deur. Maar zelfs nadat ons rapport uitkwam heeft de NAM de waarde van het gas altijd volledig miskend.

Mijn collega en ik hebben het Nederlandse gedeelte van het rapport geschreven. Twee maanden hebben we met z'n tweëen zitten zwoegen in die kelder. Met kerst ben ik niet thuis geweest, ik had ook nog mijn andere werk van Esso af te maken. Naar Amerikaans voorbeeld wilden we alle huishoudens in Nederland gaan verwarmen met aardgas. In Texas was het gelukt op 3000 kilometer afstand van de put tot de pit. Dan moest het op afstanden van maximaal driehonderd kilometer zeker lukken om heel Nederland met gas te verwarmen. Het was de oersimpele formule van volumevergroting: door alle Nederlandse woningen warm te stoken moesten de huismoeders de waarde van het gas gaan verdriedubbelen. De distributiekosten zouden ook omlaag gaan, van 150 kuub zouden de huishoudens naar 1500 kuub gaan. De gaswereld was enigszins chagrijnig dat het plan niet van hen was.

In januari zijn we naar Shell gegaan. Zij liepen ook niet warm voor het plan. Totdat het hoofdkantoor in Engeland zei: who has a better plan? en dat was er niet. Toen is het snel gegaan. Ik moest een lezing houden voor minister De Pous. Die zei: als dit verhaal waar is, is het zeker de moeite waard. Natuurlijk, de overheid en de gemeentes hoefden er zelf geen moeite voor te doen. Ik weet nog dat ik heb staan zingen op beurzen, bij mensen langs de deur ben geweest, alles om ze enthousiast te maken voor het gas. Esso dacht natuurlijk, laat dat die jonge econoom maar doen. Niemand wist nog zeker hoe het af zou lopen en er stonden veel belangen op het spel. Ze zouden me zo hebben kunnen ontslaan. Ook Smit kende het sommetje niet en geloofde niet in de winterpieken die bij ruimteverwarming horen.

De gasdirecteuren zijn uiteindelijk zelf ook nog langs de deuren gegaan. Het plan moest namelijk in een razend tempo uitgevoerd worden. Dat was de succesformule. Hoe meer mensen zouden overstappen van stadsgas naar aardgas, hoe goedkoper het zou worden. In de zomer van '64 zijn in daverend tempo 400 kilometer hele dikke leidingen door Nederland gelegd. Milieuridders waren er toen nog niet, bovendien maakten we toen nog veel meer afspraken onder elkaar. Mijn vader bridgte met de directeur van de Hilversumse gasfabriek. Ik kreeg zijn administratie ter inzage, op voorwaarde dat hij als eerste aardgas zou krijgen als we die kant op kwamen.

Binnen vier jaar zijn de huizen in Nederland toen omgebouwd, de oude gastoestellen moesten het huis uit. 's Ochtends werd het stadsgas afgesloten, 's middags kwam het aardgas, met de nieuwe tarieven: van dertig cent daalde het al snel naar een dubbeltje per kubieke meter. De hele energiewereld stond op zijn kop. In april '62 ben ik uitgenodigd voor een rondleiding in de Staatsmijnen. De tranen stonden in mijn ogen. De mijnwerkers waren de wanden nog aan het herstellen. Ik wist dat het binnen korte tijd afgelopen zou zijn. Maar ik heb geen spijt. In '63 werd de Gasunie opgericht, ik werd hoofd gasverkoop binnenland, later directeur gasverkoop. In die functie heb ik in het begin van de jaren '80 de hoge rendementsketel nog ingevoerd in de huishoudens. Het systeem zag ik op een tuindersbeurs. Het zijn de enige mensen die op de centen letten als het om energie gaat: huisvrouwen en tuinders.''

    • Esther Rosenberg