Ook de partijen ontwaken uit hun zomerslaap...

Niet alleen voor het kabinet en de Tweede Kamer is het politieke seizoen weer begonnen, ook de partijen zijn ontwaakt uit hun zomerslaap. De komende tijd zullen weer dappere pogingen worden ondernomen om het politieke debat in de spreekwoordelijke rokerige zaaltjes te reanimeren. Belangrijk onderwerp daarbij wordt het belastingplan, het pièce de résistance van het tweede paarse kabinet. Zowel de VVD als de PvdA belegt hierover bijeenkomsten. Gevoelig puntje voor de sociaal-democraten: GroenLinks – tegenwoordig een electorale concurrent van formaat – zal opnieuw een onderdeel van het belastingplan onder vuur nemen.

Nadat GroenLinks de PvdA al behoorlijk zenuwachtig had gemaakt met een alternatief plan om de hypotheekrenteaftrek fors te beperken, buigt de partij zich nu over de vermogensrendementsheffing. De zeer vermogenden zullen in het paarse belastingplan minder belasting gaan betalen, terwijl de mensen met een klein vermogen zwaarder worden belast, verwacht GroenLinks. Onrechtvaardig, vindt de partij. De alternatieve plannen worden vanavond gepresenteerd, onder het motto: `Leuker kunnen we het niet maken, wel eerlijker'.

Schrale troost voor de PvdA: ook GroenLinks zelf wacht een gevoelige discussie in de partij, over het defensiebeleid. De oorlog in Kosovo legde al een zenuw bloot, met stevige discussies tussen de voor- en tegenstanders van het gewapende ingrijpen van de NAVO. In het verkiezingprogramma van GroenLinks staat dat gewapende interventies in principe alleen onder VN-mandaat mogen plaatsvinden, dat de NAVO zo snel mogelijk moet worden opgeheven en dat de VN een staande vredesmacht moet krijgen. Uitgerekend de NAVO maakte een einde aan de oorlog in Kosovo en dat ook nog zonder VN-mandaat.

Al deze kwesties komen weer aan de orde als de fractie van GroenLinks eind deze maand met een defensienota naar buiten treedt. Wat daar precies in zal staan, is nog onduidelijk. Maar duidelijk is al wel dat de drie miljard gulden aan bezuinigingen op defensie, die GroenLinks in haar verkiezingsprogramma heeft ingeboekt, voor de fractie niet zo nodig gehaald hoeven te worden. Dat liet defensiewoordvoerder Ab Harrewijn vast weten in het partijblad GroenLinks Magazine. Harrewijn zegt bovendien weinig vertrouwen te hebben in een werkbaar VN-leger. Wordt deze herfst vervolgd tijdens vijf debatten in het land.

...GroenLinks gaat formeren...

Het defensiedebat binnen GroenLinks wordt wel in alle openheid gevoerd. Dat ligt bij de PvdA en het belastingplan een tikje anders. Dit voorjaar wekte een kritisch stuk van het wetenschappelijk bureau van de partij over de hypotheekrenteaftrek nog de toorn van fractieleider Melkert. Mogelijk is het dit soort incidenten dat Jan Pronk, het linkse boegbeeld van de PvdA, vorige week in het Algemeen Dagblad de hartenkreet ontlokte: ,,GroenLinks is nu zoals de PvdA had moeten zijn''. Volgens Pronk is zijn partij steeds meer een kiesvereniging geworden. ,,Politieke discussie is bij ons afwezig.''

Overigens is het de vraag hoe moeilijk GroenLinks het de PvdA nog wil maken. GroenLinks wil zo graag regeren, dat de partij na de `Nacht van Wiegel', toen het er even naar uitzag dat er nieuwe verkiezingen zouden komen, haastig een begin heeft gemaakt met het aanleggen van formatiedossiers. En of het nu in een combinatie met het CDA is, waar fractieleider Rosenmöller op aan lijkt te sturen, of in een paars/groene combinatie, waar Pronk voor pleit, GroenLinks heeft de PvdA altijd nodig voor regeringsdeelname.

Wellicht dat de nieuwe initiatieven die PvdA-voorzitter Marijke van Hees aanstaande donderdag bekend maakt, Pronk milder zullen stemmen. Van Hees zal dan officieel bekend maken dat zij een vijftal `kenniscentra' – onder meer over ruimtelijke ordening, zorg en onderwijs – wil oprichten. Daarin moeten fractieleden, partijleden en deskundigen van binnen en buiten de partij met elkaar in discussie gaan. Hoe dit alles zich zal gaan verhouden tot de structuur van de besluitvorming in de partij – een heet hangijzer voor sommige PvdA'ers – is nog onduidelijk.

Bij de PvdA gaat dit najaar ook de lang slepende discussie over het nieuwe beginselprogramma van de partij door. Ook de SP buigt zich over nieuwe beginselen, in een poging de laatste restanten van het cryptocommunisme met het grofvuil van de geschiedenis mee te geven. Zelfs het pragmatische D66 debatteert over een beginselprogramma, het eerste in de geschiedenis van de partij. Deze zogeheten `doelverklaring' moet de partij een duidelijker (sociaal-liberaal) gezicht geven. Overigens luidt een van de conceptbeginselen van de commissie `Identiteit' van D66, die met dit vraagstuk is belast, dat politiek bedreven moet worden ,,op een open en pragmatische wijze, zonder blauwdrukken''. Verder ligt het debat in D66 tamelijk stil, in afwachting van de nieuwe partijvoorzitter, die dit najaar zal worden gekozen.

...en de VVD worstelt met de senaat

Bij het CDA is al wel een nieuwe voorzitter aangetreden, Marnix van Rij, en hij zit bepaald niet stil. Van Rij is druk in de weer met het centrum voor politiek, religie en spiritualiteit, dat hij wil oprichten. Daarnaast filosofeert het CDA-bestuur over een nieuw thema voor het komende jaar. Het afgelopen jaar was bij de christen-democraten `het jaar van de veiligheid'. Voor dit jaar wordt onder meer gespeeld met het idee van `levensloop-beleid'. Wat dat betekent? Dat de verschillende beleidsterreinen voor ouderen, jongeren, en wie daar tussenin zit, meer in hun onderlinge samenhang worden bekeken. Van Rij wil ook nog de discussie openen over staatkundige en bestuurlijke vernieuwing, een onderwerp waarbij het CDA in het verleden niet erg voorop heeft gelopen.

De meest gevoelige discussie op dit terrein wacht echter de VVD. De fractievoorzitter van de VVD in de Eerste Kamer, Ginjaar, zag naar verluidt zo op tegen het debat in zijn eigen partij over de positie van de Eerste Kamer, dat hij mede daarom onlangs besloot het voorzitterschap van de fractie neer te leggen. De Tweede-Kamerfractie van de VVD werkt aan een voorstel om de politieke rol van de Eerste Kamer te beperken. Een van de opties die wordt onderzocht, is het verlenen van een terugzendrecht aan de senaat, als een meerderheid van de senatoren bezwaren heeft tegen een wetsvoorstel. De Tweede Kamer zou het wetsvoorstel dan vervolgens moeten afhandelen.

De VVD-fractie in de Eerste Kamer voelt er echter niets voor om de Tweede Kamer het laatste woord te geven. De VVD-senatoren werken inmiddels aan een eigen notitie over de positie van de senaat. Ook het partijbestuur van de VVD zal zich mengen in de discussie. Op de achtergrond speelt hierbij steeds de `Nacht van Wiegel' mee en de sluimerende strijd om het leiderschap van Wiegel met VVD-leider Dijkstal. Het zou weleens een hete herfst kunnen worden voor de liberalen.

Redactie: Peter de Bruijn