`Bijstandsmoeder schiet hier niets mee op'

De gedeeltelijke arbeidsplicht voor bijstandsmoeders met jonge kinderen krijgt weinig bijval. ,,Laat de regering eerst maar voor kinderopvang zorgen.''

Het is niet dat ze niet wíl werken. Alleenstaande bijstandsmoeder Miranda van Hal (32) zou liever vandaag dan morgen haar uitkering stopzetten. ,,Dan ben ik tenminste af van dat gevoel dat ik mijn hand moet ophouden.'' Maar reëel is die wens niet, want hoe moet dat dan met haar dochtertje van drie jaar en zoontje van anderhalf? ,,Ik wil ze best een dag per week naar mijn ouders brengen, maar ik wil niet dat ze de hele week naar de kinderopvang gaan. Ik heb geen kinderen genomen om de opvoeding uit te besteden.'' Bovendien zit in haar woonplaats Hellevoetssluis de kinderopvang vol en is er een wachtlijst van ten minste een half jaar.

Van Hal is een van 40.000 bijstandsgerechtigden met kinderen onder de vijf jaar die het kabinet volgens een voorstel van staatssecretaris Verstand zou willen verplichten ten minste 24 uur per week te werken of zich te laten scholen.

Het voorstel krijgt tot nu toe voornamelijk kritiek. L. Bijleveld van het Vrouwensecretariaat van de FNV vindt dat de regering eerst maar eens de mogelijkheden voor kinderopvang moet verbeteren. Daarnaast zijn er volgens haar te weinig opleidingsmogelijkheden. Ze wijst erop dat de zogeheten vrouwenvakscholen, speciaal gericht op vrouwen in de bijstand, de een na de ander verdwijnen. ,,Dat wordt afgeknepen en vervolgens komt er een regeltje dat vrouwen moeten werken. Dat is uitkeringsgerechtigden pesten.''

Ook sociologe T. Knijn van de universiteit Utrecht vindt het voorstel `onheus en onhaalbaar'. ,,De regering introduceert een zware plicht zonder er enig recht tegenover te stellen.'' Uit onderzoek van Knijn en cultuursocioloog F. van Wel bleek eerder dit jaar dat gemeenten er nauwelijks in slagen alleenstaande bijstandsmoeders met kinderen boven de vijf jaar aan werk te helpen. Deze vrouwen zijn al sinds 1996 verplicht werk te zoeken. Als de vrouwen al werkten was het in deeltijd, bleek uit het onderzoek, en daarmee verdienden ze te weinig om helemaal uit de bijstand te komen.

Knijn: ,,Wat je ziet is dat het merendeel van deze vrouwen zeer laaggeschoold is. Driekwart heeft niet meer dan een mavo-diploma en niet of nauwelijks werkervaring. Op de arbeidsmarkt komen ze terecht aan de onderkant van de `vrouwelijke' sectoren: In de thuiszorg, produktiewerk, winkelbedrijven. Met een deeltijdbaan komt hun inkomen dan niet boven de bijstand uit.'' Daar komt bij dat de meeste gemeenten er begrip voor hebben dat de vrouwen niet full time willen werken, zegt Knijn. ,,Die zeggen niet: Geen gezeur, je hebt een arbeidsplicht, je moet werken. Den Haag bijvoorbeeld deed dat eerst wel, maar is ervan teruggekomen. Het werkte niet om mensen te dwingen te werken. Die waren na een week ziek.''

Toch vindt P. Lemmen, directeur van de vereniging van directeuren van sociale diensten, het wel een goede zaak bijstandsmoeders zo vroeg mogelijk te stimuleren de zorg voor de kinderen te combineren met een betaalde baan. Lemmen: ,,Hoe langer de moeders in de bijstand zitten, hoe lastiger het wordt om eruit te komen.'' Alleen de regel van 24 uur vindt hij ,,te rigide''. ,,Het is veel beter om alle bijstandsmoeders, en dan heb ik het over iedereen met kinderen tot zestien jaar, te steunen bij het vinden van een baan. Hoeveel uur per week ze dan precies werken is veel minder belangrijk.''

Van Hal, die de kunstacademie heeft gedaan, werkte voor ze kinderen kreeg in een fabriek waar ze Delfts Blauw beschilderde. Ze overweegt dat werk nu weer op te pakken omdat ze dat gedeeltelijk 's avonds thuis kan doen. Maar dan nog lijkt een baan van 20 uur per week haar het absolute maximimum. Financieel zou ze er niets op vooruit gaan. ,,Dan is het effect eigenlijk alleen voor mezelf, dat ik me wat minder schuldig hoef te voelen.''

Als de jongste naar school gaat, over ruim twee jaar, krijgt ze meer mogelijkheden om te gaan werken, denkt Van Hal. Het grootste voordeel is dat ze dan een wat ruimer inkomen heeft. ,,Mensen hebben er geen idee van wat het is om met twee kinderen rond te moeten komen van 1.799 gulden. Na aftrek van huur en vaste lasten blijft er niet veel over. Ik zorg ervoor dat er eten op tafel staat en dat ze kleren aanhebben, veel extra's zit er niet in. Als uitje gaan we naar de kinderboerderij.''