WINDHOZEN MAKEN DE ATMOSFEER VAN MARS STOFFIG

Stofhozen spelen een belangrijke rol bij het tot op grote hoogte stoffig maken van de Marsatmosfeer en het ontstaan van zware stofstormen op de Rode Planeet. Dat concluderen Amerikaanse onderzoekers op grond van een gedetailleerde analyse van opnamen die de Marsverkenner Pathfinder in de zomer van 1997 in het woestijnachtige Ares Valles op de noordelijke hooglanden van Mars heeft gemaakt. Pathfinder was toegerust met een camera die in iedere gewenste richting en in verschillende golflengtegebieden stereo-opnamen van zowel het oppervlak als de atmosfeer van Mars kon maken.

Stofhozen (in het Engels dust devils) zijn op aarde een bekend verschijnsel. Deze miniatuurversies van tornado's kunnen ontstaan bij grote temperatuurverschillen boven droge oppervlakken. Een zwak windje kan dan voldoende zijn om de opstijgende lucht in draaiing brengen, waarbij stof en fijn zand tot op hoogten van honderden meters worden meegevoerd. Stephen Metzger, een onderzoeker van de universiteit van Nevada in Reno, wees er onlangs op dat ook het landingsgebied van Pathfinder gunstig lijkt te zijn voor het ontstaan van stofhozen. Er zijn stofafzettingen te zien en Pathfinders weermast mat over een hoogtebereik van nog geen meter soms temperatuurverschillen van meer dan 20 graden.

Metzger en zijn collega's hebben nu op zestien Pathfinder-opnamen minstens vijf stofhozen getraceerd. Dat lukte echter pas nadat speciale technieken waren toegepast om het relatief blauwachtige strooilicht van de hozen te onderscheiden van het relatief roodachtige strooilicht van de atmosfeer. De stofhozen verschenen steeds rond het middaguur, op afstanden van ruwweg één tot twee kilometer van Pathfinder. Ze hadden een diameter van 14 tot 79 meter, een hoogte van 46 tot 350 meter en verplaatsten zich met snelheden van 0,5 tot 4,6 meter per seconde. Eén hoos bleef bijna zeven minuten zichtbaar.

De opeenvolgende opnamen laten zien dat de stofhozen op Mars zich precies zo gedragen als hun soortgenoten op aarde. In de Geophysical Research Letters van 15 september berekenen de onderzoekers dat de grootste hozen 700 kilogram stof met zich mee voeren. Ieder vierkante meter van het landingsgebied van de Pathfinder zou mogelijk enkele malen per week door een (deel van een) stofhoos worden bedekt. Dit alles wijst er volgens de onderzoekers op dat stofhozen de belangrijkste oorzaak zijn van de algehele stoffigheid van de Marsatmosfeer (die overigens veel ijler is dan de aardatmosfeer) en ook een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van de grote stofstormen die soms de gehele Rode Planeet omspannen.