Tussen heiligenbeeld en Swatch

De kunst- en antiekbeurs PAN Amsterdam opent morgen voor de dertiende keer. Liefhebbers kunnen zich er vergapen aan `museale' kunstobjecten, of in de buidel tasten om een begerenswaardig collector's item te bemachtigen. Ze zijn er vanaf enkele honderden guldens tot zes miljoen.

De dertiende kunst- en antiekbeurs PAN Amsterdam, die morgen in de RAI voor het publiek open gaat, biedt weer voor elk wat wils: oude en moderne schilderijen, etnografica, meubelen, zilver, porselein, glas en sieraden, op echtheid en kwaliteit getoetst door een strenge commissie van experts. De stemming aan de vooravond van de beurs is hoopvol. Het gaat goed met de kunsthandel, al houden de ook op de internationale veilingen hoog oplopende prijzen het gevaar in dat sommige categorieën, bijvoorbeeld de 17de-eeuwse meesters, onbetaalbaar worden. Vorig jaar deden vooral objecten uit de middenklasse het goed; de kopers aarzelden bij de duurste stukken.

De meeste van de 110 exposanten hebben wel een of meer publiekstrekkers voor de beurs bewaard en laten daarbij veelvuldig de term `van museale waarde' vallen. Bij kunsthandel Pieter Overduin is dat een onbekend riviergezicht uit 1820 van de schilder J.C. Schotel, bij Douwes Fine Art een kleurrijk religieus tafereel uit 1510, bij juwelier Marjan Sterk art nouveau sieraden, bij Wieg Fine Art een pas ontdekt portret van de pre-Rembrandtist Claes Moeyaert en bij Aalderink Ethnografica een grote, jade-groene Chinese schotel met lotusmotief uit de 15de eeuw.

De Maastrichtse kunsthandelaar Noortman, vlak bij de entree met een stand vol oude meesters en impressionisten, heeft uit een Japanse privéverzameling een van de duurste stukken op de kop getikt die ooit op de PAN zijn aangeboden: het Bois de Boulogne uit 1886 van Van Gogh, te koop voor 6 miljoen gulden. Maar een van de intrigerendste recente aanwinsten is een schilderij bij de Amsterdamse kunsthandelaar Jaap Polak, dat doet denken aan het werk van een magisch realist uit deze eeuw. Afgebeeld is een mysterieuze ridder in harnas, die net zijn helm heeft afgezet. Zijn hoofd is kaal, zijn ogen met opvallend zware oogleden zijn rood van vermoeidheid, met een loupe is te zien dat zijn minutieus geschilderde baardharen een millimetertje gegroeid zijn. De achtergrond toont een glooiend, groen landschap met een kasteel. Het lijkt alsof een `alien' na een lange reis met een ruimteschip op aarde is neergedaald, maar het dateert volgens Polak, die het uit Frans privébezit heeft, uit het laatste kwart van de 15de eeuw. Wie het schilderde is nog onduidelijk, gedacht wordt aan een Noord-Europese meester.

Aronson antiquairs uit Amsterdam, die vorig jaar trots een klein theepotje presenteerde van uiterst zeldzaam `zwart Delfts' aardewerk – het ging grif van de hand voor 190.000 gulden – heeft nu maar liefst tien voorwerpen van dit zwarte goud, waaronder paardjes met en zonder ruiter, een theepotje en kruiken. Ze zijn gemaakt tussen 1690 en 1720 en hebben prijzen die vergelijkbaar zijn met die van het theepotje van vorig jaar. Van het zwart Delfts zijn maar zo'n 60 voorwerpen in de wereld bekend. Aronson kocht de collectie van collega-kunsthandelaar Constant Vecht, die zelf met onder meer schilderijen en ivoren en houten beeldhouwwerk op de beurs staat.

Sommige voorwerpen vallen de leek nauwelijks op, maar blijken bij navraag van grote waarde. Een diepblauw glazen object bij overbuurman Peter Korf de Gidts, dat oogt als een aardig bonbonschaaltje, blijkt een `tazza façon de Venise' te zijn met een waarde van 60.000 gulden en een interessante historie. Het is omstreeks 1580 gemaakt in Hall in Tirol, een uitwijkplaats voor Venetiaanse glaskunstenaars. Deze glasblazers was het verboden Venetië te verlaten, uit vrees dat zij de geheimen van de Venetiaanse glaskunst zouden onthullen (onder meer het toen nog bijzondere procédé om kleurloos glas te maken) en zo het monopolie van de stad op de internationale handelsmarkt in gevaar zouden brengen. Sommigen ontsnapten en bouwden elders een nieuw bestaan op.

Al enkele jaren is zilver – oud en nieuw – in opkomst op de beurs. De Haagse antiquair A. Aardewerk heeft een stand ingericht met zilver van 18de-eeuwse Amsterdamse meesters. Modern zilver in de vorm van kunstzinnig gemodelleerde vazen, schalen, theepotten en bestek is onder meer te vinden bij `Zilver in beweging', een platform van jonge zilversmeden, en bij Jan van Nouhuys van Studio 925 uit Schoonhoven. Van Nouhuys staat nu zes jaar op de beurs. ,,In het begin moest het publiek eraan wennen. Mensen hebben geen referentiepunt met dit werk, ze kunnen het nergens mee vergelijken. Maar de laatste jaren is het enthousiasme gegroeid en is men gaan kopen.''

Een van de nieuwkomers op de PAN is Kadotakai Oriental Art uit Scheveningen (en binnenkort ook New York), gespecialiseerd in Japanse kunst vanaf de 16de tot begin 20ste eeuw. Twee goudkleurige kamerschermen beschilderd met tijgers sieren de stand waar verder onder meer kasten worden aangeboden en fraaie lakkistjes, met jarenlang geduld bewerkt door Japanse lakmeesters.

Veel nieuwkomers zijn er niet. Ruimte voor uitbreiding van de beurs is er niet meer. Wel blijft er ruimte voor aparte tentoonstellingen. Dit jaar zijn het er twee: een van de huiscollectie horloges van de firma Swatch en een van de collectie moderne kunst van Peter Stuyvesant.

PAN Amsterdam, RAI Parkhal. Van 26/9 t/m 3/10. Dag 11-20u, za en zo 11-18u. Internet http://www.pan-amsterdam.com