Octopus

De Engelse grootmeester Jim Plaskett staat bekend als een avontuurlijk schaker en van het septembernummer van het tijdschrift Chess leren we dat hij ook buiten de schaakwereld het avontuur zoekt. Plaskett heeft een expeditie voorbereid die in de wateren van de Bermudadriehoek een gigantisch octopus-achtig zeemonster wil vangen of althans fotograferen.

Hij leerde het monster kennen door een boek van Arthur C. Clarke, die beschreef hoe het in 1984 een zware vissersboot van vijftien meter een kilometer ver voortsleepte en de visser zo bang maakte dat die nooit meer in het gebied is uitgevaren.

Vorig jaar speelde Plaskett een toernooi op Bermuda, waar hij met de onfortuinlijke visser sprak. Later kwam hij in contact met een befaamd onderwaterfotograaf, die bereid was hem zijn apparatuur uit te lenen, en met Peter Benchley, de schrijver van Jaws. Benchley had een nieuw boek geschreven, The Beast. Hetzelfde beest waar Plaskett naar wilde zoeken. In het boek van Benchley is het beest dertig meter lang. Benchley wilde graag mee op Plasketts expeditie en stelde zijn boot de Miss Wendy beschikbaar.

In juli van dit jaar speelde Plaskett tegen Bogdan Lalic in de Engelse plaats Southend de finale van het Redbustoernooi, dat een paar maanden daarvoor onbeslist was gebleven. De sponsor Cliff Stanford was zo gegrepen door het verhaal over de gigantische octopus dat hij 100.000 pond gaf voor een expeditie van een maand. Niets staat een goede vangst meer in de weg.

Maar eenvoudig zal het niet zijn. Ervaringen bij Loch Ness wijzen uit dat gigantische watermonsters zich moeilijk prijs geven. Plaskett denkt aan krabvlees als lokaas, maar ik moest denken aan iets dat verteld is door zijn echtgenote, Fiona Pitt-Kethly, omschreven als `erotisch dichteres'. In 1994 zei ze tegen een Brits roddelblad dat ze als ondeugende teenager op haar verlanglijstje voor de kerstman had geschreven: `sex'. Twintig jaar na dat ondeugende briefje speelde Plaskett, verkleed als kerstman, in het Londense Chess and Bridge Centre een simultaanséance. Fiona nam de kerstman mee naar huis en haar verlangen werd alsnog vervuld.

Het is niet gezegd dat het zeemonster dezelfde smaak heeft als Fiona, maar mijns inziens is het een kansje waard als de krab niet voldoet als lokaas. Een als kerstman verklede grootmeester, in de beruchte Bermudadriehoek op zoek naar een zeemonster van dertig meter, wat is de schaakwereld toch rijk.

Niet dat ik een premature necrologie wil schrijven, maar het is een goede gelegenheid om hier de partij af te drukken die Plaskett zelf in een interview in Kingpin no. 20, herfst 1993, als zijn meest gedenkwaardige beschreef. ,,Het voelde alsof de stukken uit zichzelf bewogen en de twee spelers niet meer verantwoordelijkheid droegen voor de verbazingwekkende creatie die tot stand kwam, dan wanneer ze bordenjongens waren geweest die slechts de beslissingen van anderen laten zien.''

Wit Plaskett-zwart Miles, Lugano open 1986

1. c2-c4 e7-e5 2. e2-e3 d7-d6 3. Pb1-c3 g7-g6 4. g2-g3 Lf8-g7 5. Lf1-g2 Pg8-e7 6. d2-d4 0-0 7. Pg1-e2 Pb8-d7 8. 0-0 f7-f5 9. d4xe5 d6xe5 10. b2-b3 c7-c6 11. Lc1-a3 Dd8-e8 12. f2-f4 e5-e4 13. Dd1-d6 Tf8-f7 14. Ta1-d1 Pd7-f8 15. Td1-d2 Pf8-e6 Bereidt 16...Lf8 voor, waarna de indringster op d6 met bebloede kop zou worden teruggeslagen. 16. Lg2-h3 Om 16...Lf8 te beantwoorden met 17. Pxe4 16...g6-g5 Nu kan zwart na 17. Pxe4 de loper afsluiten met 17...g4, dus wit heeft geen keus. 17. f4xg5 Pe7-g6 Dreigt ondermeer 18...Lf8 en 18...Td7 18. Lh3xf5 Lg7-f8

jmimkclm

agmMmjmg

MmgEhmhm

mMmMmIAM

MmGmgmMm

CGBMAMAM

GmMDHmMA

mMmMmJFM

19. Pc3xe4 Beide spelers hebben een paar gedwongen zetten gedaan, maar hier had wit een keuze. Plaskett gaf aan (In Informator 41) dat hij ook met 19. Lxg6 Txf1+ 20. Kxf1 Dxg6 21. De5 Lxa3 22. Pxe4 een stuk had kunnen offeren. Maar in zekere zin schreeuwt de stelling om het fraaie dame-offer dat Plaskett brengt en je kan je inderdaad voorstellen dat hij het gevoel had dat hogere machten zijn zetten bepaalden. 19...Lf8xd6 20. Pe4xd6 De8-d8 21. Td2-d3 Een mooie stille zet. 21...Tf7xf5 22. Pd6xf5 Dd8xg5 Hij had 22...Dxd3 moeten doen, waarna wit remise moet maken met 23. Ph6+ Kh8 24. Lb2+ Pg7 25. Pf7+ 23. h2-h4 Dg5-h5 24. g3-g4 Dh5xg4+ 25. Pe2-g3 Dg4-h3 26. Pf5-h6+ Kg8-g7 Een vreselijk moeilijke stelling. Niet alleen de spelers zelf, maar ook Nunn en Short beleefden veel plezier aan de analyse na afloop, maar tijdens de partij moest Plaskett het alleen doen en hij was in tijdnood. 27. Ph6-f5+ Later vonden ze een prachtige winst met 27. Pgf5+ Kf6 28. Lb2+ Pe5 29. e4 Dxd3 30. Pg4+ 27...Kg7-f6 Hier was 27...Kf7 volgens Plaskett de juiste zet. Hij geeft mooie varianten die tot eeuwig schaak leiden. Nu wordt het mat. 28. Pg3-h5+ Kf6-e5 29. Pf5-g3 Pe6-f8 30. La3-b2+ Ke5-e6 31. Ph5-g7+ Ke6-e7 32. Lb2-a3+ Zwart gaf op.

Nog een partij uit de oude doos, die stond afgedrukt in het oktobernummer van Inside Chess, om geen andere reden dan dat hij bijzonder mooi is en niet erg bekend.

Wit Formenko-zwart Radtsjenko, Sovjet-Unie 1967

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-c4 Pg8-f6 4. Pf3-g5 d7-d5 5. e4xd5 Pc6-a5 6. Lc4-b5+ c7-c6 7. d5xc6 b7xc6 8. Lb5-e2 h7-h6 9. Pg5-f3 e5-e4 10. Pf3-e5 Dd8-d4 Avontuurlijker dan het tegenwoordig gebruikelijke 10...Ld6. Zwart speelt op directe koningsaanval. 11. f2-f4 Lf8-c5 12. Th1-f1 Dreigt stukwinst met 13. c3 gevolgd door 14. b4 12...Dd4-d8 13. c2-c3 Pf6-d5 14. Dd1-a4 Nu zou de stukwinst door 14. b4 slecht uitvallen voor wit na 14. b4 Dh4+ 15. g3 Dxh2. Daarom maakt hij eerst een plaatsje voor zijn koning vrij. 14...0-0 15. b2-b4 Nog steeds te vroeg. Na 15. Dxe4 heeft zwart waarschijnlijk niet genoeg voor de twee geofferde pionnen. 15...Dd8-h4+ 16. Ke1-d1 Tf8-d8 Dreigt mat door 17...Pe3+ 17. Kd1-c2 Lc8-f5 18. b4xc5 e4-e3+ 19. Kc2-b2 Td8-b8+ Een belangrijk moment. Zwart kiest de juiste toren. 20. Kb2-a3 Dh4-d8 21. Lc1-b2 e3xd2 22. Tf1-d1 Het lijkt nog redelijk in orde voor wit, maar nu komen een paar fraaie zetten van zwart. 22...Lf5-c2 23. Da4xc2 Pa5-b3 Met de verschrikkelijke dreiging 24...Da5+ 24. Pe5-c4 Pb3xa1 25. Dc2xd2 Want na 25. Lxa1 komt fraai 25...Pe3.

jdMeMmlm

aMmMmgaM

MmgmMmMa

mMAhmMmM

MmHmMAMm

FMAMmMmM

GCMEImGA

bHmJmMmM

Maar nu komt een niet minder fraaie zet. 25...Dd8-b6 Nu blijkt waarom zwart een toren op de a-lijn nodig had. Wit gaf op.