de archeoloog

Eind 1999 moeten ze klaar zijn, de 'Betuwearcheologen' die de bodem onder de aan te leggen spoorbaan inspecteren. Nog drie maanden om te graven en te spitten in het veld, daarna komen de bouwkundigen met hun graafmachines. Niet dat de archeologen dan de benen op tafel leggen, want na het veldwerk volgt het specialistischonderzoek waaraan de vondsten worden onderworpen.

Het gaat de archeologen de laatste paar jaren voor de wind. Archeologie krijgt een steeds serieuzere rol binnen ruimtelijke ordening. En dat brengt een flinke hoeveelheid werk met zich mee. Verwacht wordt dat het banenaanbod de hoeveelheid archeologen veruit zal overtreffen. Wie wil, kán als archeoloog aan het werk. En dat is wel eens anders geweest. ,,Het arbeidsklimaat was nog nooit zo goed'' zegt Maarten Storm van het Archeologisch Dienstencentrum, een van de instanties die archeologisch veldwerk verricht.

Toch is het aantal vaste banen nog altijd opvallend laag. Een kleine steekproef van studenten van de Hogeschool Amsterdam leerde dat maar liefst 49 procent van de ondervraagden op basis van tijdelijke arbeidscontracten werkt. Dat lijkt vreemder dan het is: veel opgravingen zijn tijdelijke opdrachten, uiteindelijk moet de archeoloog plaats maken voor de bouwers.

'Vriens Archeo' is een bureau dat archeologen detacheert bij dergelijke projecten. Per project wordt het salaris bepaald. Voor een beginnend archeoloog is dat soms niet meer dan zo'n 2.400 gulden bruto per maand. Het gaat dan om werk waarvoor geen archeologische opleiding nodig is, maar dat wel met regelmaat door pas afgestudeerde archeologen wordt gedaan. ,,Archeologen zijn vakidioten in de positieve zin van het woord. De bereidheid om al het werk aan te pakken is groot'', verklaart een medewerker van Vriens Archeo. Meer ervaren archeologen verdienen bij het detacheringbureau tussen de 3.000 en 5.000 gulden bruto per maand. En de hoogste managementfunctie levert een inkomen op van ruim 7.700 gulden per maand.

Het Archeologisch Dienstencentrum heeft zo'n 55 archeologen in dienst en behoort tot het selecte clubje van instellingen dat beschikt over een 'opgravingbevoegdheid. Zij mogen het veldwerk doen. De beginnend archeoloog verdient hier 50.000 gulden bruto per jaar. De archeoloog die boven aan de carrièreladder staat, maakt daar maximaal 90.000 gulden per jaar van. Sinds kort hebben de medewerkers van het centrum een eigen CAO. Sindsdien zijn naast het inkomen ook de pensioenvoorziening, de bedrijfsauto en het vergoeden van eventuele verblijfskosten collectief geregeld. ,,Voorheen was dit op nogal amateuristische wijze geregeld'', aldus Storm. ,,Maar archeologie is geen hobby, het is werk. En dat moeten zowel werkgever als werknemer goed voor ogen houden''.

Andere instellingen die een opgravingbevoegdheid hebben zijn de vijf universiteiten waar archeologie wordt gedoceerd en zo'n dertig gemeenten. Archeologen die niet direct bij het veldwerk betrokken zijn, werken vaker in een vast dienstverband. Naast de genoemde instellingen kunnen zij terecht bij de Rijksdienst voor Oudheidkundig onderzoek, bij gemeenten en provincies en bij particuliere instellingen. Hun archeologische achtergrond biedt toegang tot werk als bijvoorbeeld conservator, voorlichter, of wetenschappelijk medewerker. Net als bij het veldwerk verschilt het salaris per werkgever en per functie. Een duidelijke lijn is er niet. Dezelfde functies hebben vaak verschillende benamingen en verschillende prijskaartjes. Ruurd Kok, woordvoerder van de belangenvereniging van archeologen, wil deze onhelderheid oplossen. Een inventarisatie is er echter nog niet.

In 1992 werd het voor archeologen belangrijke 'Vedrag van Malta' ondertekend. Deze Europese overeenkomst bepaalt dat ,,eenieder die een verstoring in de bodem veroorzaakt de verantwoording heeft om de bodem te onderwerpen aan archeologisch onderzoek''. Het principe van 'de verstoorder betaalt' betekent dat er meer geld zal worden uitgegeven aan archeologisch bodemonderzoek. Immers iedere aannemer die een bouwproject start, moet weten of er geen cultuurhistorische schatten in de grond verborgen liggen. Meer geld, meer opdrachten en meer werkgelegenheid voor de archeoloog. De Betuweroute is hier het eerste voorbeeld van in Nederland. 'In de geest van Malta' beschouwt opdrachtgever NS Railinfrabeheer het archeologisch onderzoek als ,,voorwaarde waaraan voldaan moet worden voordat de goederenspoorlijn daadwerkelijk wordt aangelegd''.

Tegelijkertijd doet de marktwerking ook binnen de archeologie voorzichtig haar intrede. In de nabije toekomst zal het aantal instanties dat bevoegd is opgravingen te doen worden uitgebreid. Met de HSL, de Vinexlocaties een tweede Maasvlakte in het achterhoofd mag het gezegd worden: archeologie heeft de toekomst!