Virtuoos gekraai in de Van Nelle-fabriek

Theatergroep Hollandia heeft iets met de Leidse metselaar Marinus van der Lubbe. Marinus van der Lubbe was de hoofdpersoon in Ongebluste kalk. Marinus van der Lubbe speelt ook een rol in de nieuwe Hollandia-productie De val van de goden. Dat drama begint op 27 februari 1933, de dag waarop Marinus van der Lubbe de Rijksdag in brand stak. Een goed moment voor Hitler om orde op zaken in Duitsland te stellen. Een goed moment voor de Von Essenbecks om de macht in de familie te herschikken. En een goed moment om ten onder te gaan.

Hoe het rijk van Adolf Hitler ten onder ging weten we allemaal. Hoe de Von Essenbecks ten onder gingen is een minder bekend verhaal. Ook al werd het al eens verteld, in de film The Damned. Luchino Visconti modelleerde de Von Essenbecks naar de familie Von Krupp, die geweren en kanonnen voor de nazi's maakte, en ondanks de eveneens geweren en kanonnen voor de nazi's makende Von Essenbecks toont Luchino Visconti compassie met hun lot. Een tragische doem begeleidt de daden van de Von Essenbecks. Jazeker, zij moorden elkaar uit – maar niet alleen uit een berekenend streven naar macht. Minstens even belangrijk zijn voor Visconti de irrationele motieven.

Krenkingen uit de kinderjaren, onthouden liefde en oedipale complexen stuwen de wanhoop op en de wanhoop voedt op zijn beurt de haat. In de film van Visconti. Visconti's personages zijn heel erg dubieus maar bepaald niet duivels.

In de voorstelling van Hollandia overheerst het duivelse. De zendmicrofoontjes waarmee de acteurs zijn uitgerust verkillen hun stemmen en vervormen ze. Zeker zodra de muziek zich ermee bemoeit. Gelach gaat dan over in synthesizergekraai en gehuil in gepiep van de cello. Virtuoos gekraai en gepiep, duizendvoudig versterkt in de gigantische buik van de Rotterdamse Van Nelle-fabriek. Spannend ook en, met dank aan de componisten Heiner Goebbels en Paul Koek, van een inventiviteit waarbij de filmmuziek totaal verbleekt. Spannend maar niet emotionerend. Net zoals de vele rolwisselingen spannend maar niet emotionerend zijn.

Jeroen Willems speelt zowel de oude baron als diens opvolger en de opvolger van deze opvolger: dat geeft de voorstelling vaart. Maar het vervlakt de voorstelling ook, omdat de mannetjes allemaal op elkaar lijken. Alsof Johan Simons en Paul Koek, de regisseurs, willen zeggen dat machthebbers volstrekt inwisselbaar zijn. Terwijl de beruchtste machthebbers juist zo berucht zijn vanwege het persoonlijke stempel dat zij op hun gruweldaden drukken. Niet om het individu gaat het bij Hollandia maar om een mechanisme. Het mechanisme van manipuleren en gemanipuleerd worden, van misbruiken en misbruikt worden. Dat is geen vermetele visie op de relatie tussen industrie en politiek en toch brengt Hollandia die visie als een brutale politieke satire. Met een maffe Brechtiaanse vertelster (Carola Arons); met een sluwe nazi-neef (Peter Paul Muller); met een driedubbeldoortrapte Lady Macbeth als moeder (Elsie de Brauw); en met uitzinnig gebral van Fedja van Huêt.

Beter dan als een der telgen uit de Von Essenbeckse staalfabriekendynastie was Van Huêt als Marinus van der Lubbe. In Ongebluste Kalk, waarin de muzikale uitzinnigheid naast bewondering ook nog zoiets opriep als ontroering.

Voorstelling: De val van de goden, door Theatergroep Hollandia. Tekst: Luchino Visconti; vertaling en bewerking: Tom Blokdijk. Regie: Johan Simons en Paul Koek; muziek en compositie: Heiner Goebbels e.a.Vormgeving: Paul Beuk e.a. Spel: Elsie de Brauw, Fedja van Huêt, Peter Paul Muller, Jeroen Willems e.a. Gezien: 23/9 Van Nellefabriek, Rotterdam. Aldaar t/m 9/10; aanvang 19u15. Inl (075) 6310231

of (010) 4118110.