Vetorecht tast kracht VN aan

Nederland oppert vandaag bij de Verenigde Naties dat anders moet worden omgesprongen met het vetorecht van de vijf vaste leden in de VN Veiligheidsraad. Minister van Aartsen (Buitenlandse Zaken) doet deze suggestie in een rede, die hij vanavond zal uitspreken in de Algemene Vergadering van de VN.

,,We zouden een situatie kunnen overwegen waarin een negatieve stem van een permanent lid niet op zichzelf actie kan blokkeren'', zegt Van Aartsen. In een toelichting op zijn toespraak zegt de minister te denken aan ,,het inbouwen van een nee-stem, zonder dat die een ontwikkeling blokkeert. Het gaat mij niet om inlevering van het vetorecht, maar om het hebben van een gradatie, een soort ladder''.

In zijn toespraak zegt Van Aartsen: ,,Het simpele feit dat één enkele lidstaat de hele wereldgemeenschap in een impasse kan brengen in het aangezicht van gruwelijke wreedheden tast de statuur en morele kracht van de organisatie aan.''

De VN zouden de eerste vijftig jaar niet hebben overleefd zonder het veto, omdat het diende ,,als buffer tegen het duw- en trekwerk van een bipolaire wereld''. Maar ,,nu kan ook beweerd worden dat met het veto de VN de komende vijftig jaar niet zullen overleven''.

De Verenigde Naties moeten zich dringend buigen over de veranderende ,,balans tussen soevereiniteit en mensenrechten, tussen de staat en de bevolking. Ik ben ervan overtuigd dat dit een van de belangrijkste kwesties van onze tijd is'', zegt hij in zijn toespraak, die gaat over een grotere slagkracht van de VN-Veiligheidsraad in crisissituaties.

,,Waarom loopt de raad vaak achter de realiteit aan?'', is de ,,centrale vraag'' van Van Aartsen. ,,En hoe kunnen we zorgen dat de raad de ontwikkelingen kan bijbenen?'' Het ,,belangrijkste obstakel'' is volgens hem ,,bijna geïdentificeerd'', afgaande op eerdere sprekers deze week in de Algemene Vergadering. Veel leiders bespraken de relatie tussen nationale soevereiniteit en mensenrechten, en tussen territoriale integriteit en humanitaire interventie.

Volgens Van Aartsen is het VN-Handvest ,,veel specifieker over respect voor soevereiniteit dan over respect voor mensenrechten''. Maar in de afgelopen vijftig jaar heeft de wereld meer aandacht gekregen voor mensenrechten dan voor soevereiniteit.

,,De overheersende interpretatie van het Handvest is steeds meer dat het probeert individuele mensen te beschermen, niet degenen die zich tegenover hen misdragen. Als het Handvest vandaag geschreven zou worden, zou er een artikel 2 zijn dat zegt dat niets in het huidige handvest de goedkeuring geeft aan een lidstaat zijn eigen burgers te terroriseren'', zegt Van Aartsen.

De vervaging van grenzen van de soevereiniteit verdient aandacht bij meer onderwerpen: ,,Denk aan krakkemikkige nucleaire installaties. Of massieve schade aan het milieu. Gebrek aan water. Groothandel in drugs.'' De V-raad moet daarbij betrokken worden. De raad ,,moet moed, gedrevenheid en visie tonen'' en ,,meeveranderen met de tijd''. ,,Het moet mensen boven politiek plaatsen'', zegt de minister.

Van Aartsen wijt de problemen in de V-raad meer aan ,,het falen van beleidsmakers om adequaat te reageren'' dan aan het ontbreken van ,,snelle-waarschuwingssystemen''. De recente VN-missie naar Oost-Timor, tot stand gekomen onder Nederlands voorzitterschap van de V-raad, en het daaropvolgende openbare debat in de V-raad noemt hij voorbeelden van geslaagde ,,meer assertieve'' diplomatie.

De minister bepleit een ,,grotere betrokkenheid'' bij Afrika, waar zich de meeste gewapende conflicten afspelen. ,,De volgende eeuw wordt misschien wel de eeuw van Afrika'', zegt Van Aartsen. Volgende week discussieert de V-raad, onder leiding van premier Kok, in een open debat over Afrika en de relatie tussen conflicten en welvaart daar.

    • Robert van de Roer