Tweede paarse coalitie glanst weer

Zelden waren Kamer en kabinet het zo snel eens over forse bijstellingen van de begroting als de afgelopen week.

Soepeler met geld uitgeven, strenger met regels stellen. Dat is de opdracht die het kabinet heeft meegekregen bij twee dagen van algemene politieke beschouwingen.

Wellicht zijn er, ergens diep in de parlementaire geschiedenis, algemene beschouwingen te vinden waarin Kamer en kabinet zo snel en vrolijk een ontwerp-rijksbegroting hebben bijgesteld. Maar hoogst zelden zal dat zijn gebeurd met een half miljard extra lastenverlichting en een half miljard extra uitgaven. De `pakjesavond' (De Hoop Scheffer) was zorgvuldig voorbereid in coalitieberaad, inclusief regie-afspraken over de wijze waarop de surprises werden uitgepakt. Premier Kok begon gistermiddag om half vier met het uitdelen van de gevraagde lastenverlichting voor de minima en de extra verhoging van de kinderbijslag. Binnen een kwartier was beklonken dat de schatkist volgend jaar met 600 à 700 miljoen minder toekan. Het werd een nationaal cadeau: geen der partijen in de Kamer zou dit succes afzonderlijk kunnen claimen. De fracties zelf, zowel van de coalitie als van de oppositie, mochten 's avonds hun eigen extraatjes binnenhalen, in de vorm van moties die alle de vooraf verworven steun kregen: voor schoolboeken met dank aan de PvdA, voor meer parate (vredes-)troepen op initiatief van de VVD, voor chronisch zieken op verzoek van D66, voor zorgverlof al per volgend jaar als handreiking aan GroenLinks, voor meer tegemoetkoming in de studiekosten voor middeninkomens aan het CDA.

Premier Kok had zich 's middags al verbaasd over de soepele wijze waarop alle fracties in de Kamer de extra lasten en extra uitgaven `eerlijk deelden': ,,Het is het poldermodel in het kwadraat'', sprak de premier. En dat bleef het. CDA-leider De Hoop Scheffer toonde zich gisteravond ,,zeer tevreden'' over het extra geld voor gezinnen en voor zorg en onderwijs. GroenLinks-leider Rosenmöller constateerde dat een derde deel van zijn eigen tegenbegroting binnen twee dagen tot onderdeel van de rijksbegroting was gemaakt, met dank aan de paarse coalitie.

Over geld viel gisteren niet te twisten. Maar contouren van nieuwe strijdpunten – en misschien zelfs nieuwe coalities – werden zichtbaar. Diverse fracties verlangden krachtiger optreden van het kabinet bij een aantal taaie kwesties. Van coalitiedwang was daarbij betrekkelijk weinig te merken. Het kabinet werd stevig in de tang genomen door Rosenmöller over onvoldoende effect van maatregelen tegen oplopende WAO-cijfers. Zo niet vernietigender in zijn oordeel was D66-leider De Graaf, die meende dat het kabinet nog steeds te veel de oren laat hangen naar sociale partners die onvoldoende meewerken aan het voorkomen van ziekteverzuim en `reïntegratie' van WAO'ers. Meer dan in andere jaren profileerde D66 zich weer als milieupartij, met pleidooien voor ecologische landbouw en zonne-energie en met krachtig uitgesproken steun voor de eigen minister van Landbouw die een nieuwe aanval heeft ingezet op het mestoverschot. GroenLinks en `blauw links' konden het goed met elkaar vinden bij deze algemene beschouwingen.

Al even goed ging het met ,,de rode familie'', die PvdA-fractieleider Melkert aan het einde en na afloop van het debat nog even ter sprake bracht. Misverstand jegens de coalitiepartner VVD wilde hij er niet mee wekken: de paarse coalitie is ,,uitstekend''. Tegelijk profileerde Melkert zich krachtig met een thema dat herinnering oproept aan de tijd van het kabinet-Den Uyl: de grondpolitiek. Evenals de fractieleiders van D66 en GroenLinks vroeg de PvdA'er om maatregelen tegen toenemende grondspeculatie, waardoor sociale woningbouw, de aanleg van nieuwe infrastructuur en natuurontwikkeling in het gedrang komen. In het verlengde van gesaneerde rijksfinanciën liggen toenemende investeringen, waarmee grond steeds schaarser en dus duurder wordt. De linkse Kamerfracties dringen erop aan dit marktmechanisme te corrigeren.

Wat Melkert betreft is het einde van de marktwerking ook in de publieke sector in zicht. De PvdA plaatst grote vraagtekens bij een eventuele beursgang van de Nederlandse Spoorwegen, zoals de grootste coalitiefractie evenmin warm loopt voor volledige privatisering van waterleidingbedrijven. Het is koren op de molen van het CDA, dat zich in toenemende mate verzet tegen privatiseringen in de nutssector. PvdA en CDA zijn hier zo langzamerhand meer een coalitie dan PvdA en VVD.

Paars is verbleekt, zo klonk het voor de zomer in de weken na de Nacht van Wiegel. Paars glanst weer, zo spraken velen op Prinsjesdag. Paars is, geholpen door de oppositie, `oranje' geworden, zo valt te concluderen na twee dagen van algemene beschouwingen, met als hoogtepunt de met algemene stemmen aangenomen motie dat het Amsterdamse Rijksmuseum in de komende eeuw een `vooraanstaand museum van internationale allure' moet blijven.

Consensus en andere nationale gevoelens zetten de kroon op de openingsweek van het nieuwe parlementaire jaar. Maar kleuren kunnen snel verschieten.

internetwww.nrc.nl/DenHaag