Net zo goed als Jimi Hendrix

De muziek van Subersub en Daryll-Ann moet zoveel mogelijk lijken op the Beatles, Bob Dylan of The Who.

Voor sommige popmuzikanten zijn de jaren zestig nog steeds niet voorbij. Zij verkiezen de liedjes van The Byrds, Love, Jimi Hendrix, The Beatles en Bob Dylan boven die van The Prodigy, Korn of Tori Amos. Maar de heimwee gaat verder dan muziek. Ook het leven was toen beter, het milieu schoner, de seks vrijer. Als de jaren zestig een land was, voelde menig popmuzikant zich vandaag de dag een balling.

Gitarist/zanger Jan-Bart Meyers van Supersub weet zeker: ,,Als mijn oma zegt dat vroeger alles beter was, geloof ik haar meteen.'' Ook zanger/gitarist Anne Soldaat van Daryll-Ann zegt: ,,De mensen waren aardiger en gemoedelijker. Alles hoefde niet zo snel als tegenwoordig. En je had natuurlijk niet overal die zoevende skaters en dat vreselijke lawaai van opgevoerde motoren.'' Voor Supersub en Daryll-Ann ligt de oplossing in een muzikale vlucht: terug naar de onschuld van toen.

De Utrechts/Amsterdamse groep Daryll-Ann bracht inmiddels vier cd's uit waarop de samenzang en melodieën steeds mooier werden uitgewerkt, met als voorlopig hoogtepunt hun vorige maand verschenen cd Happy Traum (vernoemd naar gitarist Happy Traum die in de jaren zestig met Bob Dylan samenspeelde). Supersub, de groep van Jan-Bart Meyers, kwam dit voorjaar met hun tweede cd. Hun Fly Pilot Fly klinkt bondig en doorwrocht en staat vol `klassieke' popliedjes. Hoewel er in de studio volgens de modernste technieken werd opgenomen is de geest van vroege voorbeelden duidelijk te horen, van de aan George Harrison herinnerende sitar in het begin van Faith tot de jonge Bowie-achtige zangstem.

Jan-Bart Meyers (die als `JB' door het leven gaat) zat als gitarist op het conservatorium in Hilversum, speelde van 1993 tot 1996 in de groep Shine (rond zanger Richard Janssen) en richtte daarna Supersub op. Meyers is behalve zanger/gitarist, ook producer en geluidstechnicus. Hij produceerde muziek van Tröckener Kecks en Money Mark en speelt mee op de nieuwe solo-cd van Bennie Jolink (Normaal). Ook de leden van Daryll-Ann hebben nevenactiviteiten. Zo is zanger Anne Soldaat in het dagelijks leven wetenschapsvoorlichter bij de Vrije Universiteit in Amsterdam, en werkt drummer Jeroen Kleijn bij platenmaatschappij Excelsior.

JB is 27, Jeroen Kleijn is 28, dus behalve Soldaat (34) kennen de muzikanten de jaren zestig uitsluitend van plaatjes en horen zeggen. Hun `herinneringen' zijn divers. JB ziet een hoelahoepende moeder, het keurig gekapte haar van zijn studerende vader. Anne Soldaat denkt aan The Rolling Stones op Carnaby Street, Kleijn aan de jongens en meisjes die met een transistor onder de dekens stiekem naar een Engelse radiozender lagen te luisteren. Muzikaal staat `de jaren zestig' voor Soldaat gelijk aan `Amerikaanse Westkust-muziek': Buffalo Springfield (de eerste groep van Neil Young), The Byrds, Love. JB richt zich vooral op de door Amerikaanse rhythm & blues geïnspireerde Britse muzikanten als Eric Clapton, Jeff Beck, Alexis Korner.

Psychedelica

De verscheidenheid aan muziek die in die tijd werd gemaakt is zo groot dat iedereen z'n eigen favoriete jaren zestig-sound kan kiezen: de luchtige Motown-liedjes, de psychedelica, de gitaarexperimenten, de onbekommerde beatmuziek, de folk van Dylan of de suikerzoete meisjesstemmen. JB noemt het tijdperk de `puber-tijd' van de popmuziek. ,,Want alles kòn en er gebeurde allerlei dingen door elkaar heen. Ik vergelijk de jaren zestig altijd met mezelf als puber. Toen kon ik genieten van uiteenlopende dingen; het was me nooit gek genoeg. Daarna raak je geblokkeerd door je zelfbeeld: je bent nu eenmaal zo of zo, en daar past dit niet bij en dat niet. De onbevangenheid is weg. Dat gebeurde ook met de muziek toen de jaren zeventig eenmaal begonnen. Vanaf toen ging alles veel trager.''

De eerste keer dat JB door popmuziek werd geraakt, was in 1985 door de punkgroep Black Flag. Tot dat moment, op zijn dertiende, had JB trompet- en pianolessen gevolgd, maar nu stapte hij direct over op gitaar. Omdat zijn ouders tegen waren, werd het een eigenhandig gefiguurzaagd instrument met het stemmechaniek van een oude banjo, waardoor er maar vier snaren op zaten. Zijn informatie over muziek kwam van een paar neven en uit oude exemplaren van OOR, die hij van de bibliotheek leende. ,,Ik groeide op in Hulst in Zeeuws Vlaanderen, en daar bestond nou niet direct een bloeiende muziekscene waarbij ik me kon aansluiten. Daardoor duurde het nog ongeveer een jaar voor ik eindelijk Hendrix ontdekte. Daarna volgden al snel anderen: The Yardbirds, The Small Faces, The Who.''

Voor Anne Soldaat en Jeroen Kleijn draait de liefde voor groepen als Love en The Byrds om de naïviteit. ,,Het is een dromerigheid die staat voor `niet volwassen hoeven worden'.'' zegt Soldaat. ,,Het draaide bij die muziek uitsluitend om `mooi zijn'. Engagement was taboe, net als politiek. Die houding sijpelt nu vanzelf door in onze muziek. Bij Daryll-Ann geldt ook: kunst om de kunst.''

JB was onder de indruk van het muzikale vakmanschap dat in die tijd gebruikelijk was. ,,Muzikant-zijn draaide om wat je live kon presteren. Toen ik laatst video's zag van optredens van The Small Faces en The Who kon ik niet geloven dat het echt was. Wat zij bij een live-concert presteerden was magistraal, zo intens en met zo'n prachtige interactie tussen elkaar en met het publiek. Of een groep als The Jimi Hendrix Experience, dat kom je vandaag niet meer tegen. Drie mensen die ongelofelijk knap spelen, en zulke swingende muziek maken zonder ingewikkeld te doen.''

Dat vakmanschap tegenwoordig nauwelijks een rol meer speelt, komt volgens JB door de veranderde criteria van de platenmaatschappijen. ,,Voor een rock- of popgroep was het vroeger heel bijzonder om een platencontract te krijgen. Je moest werkelijk kunnen spelen. Een geschoolde zanger als Bing Crosby met een orkest, dàt ging toen door voor popmuziek. Zo'n groep als The Yardbirds kreeg pas na jaren ploeteren een contract. Dan hadden ze zich eerst de vingers van hun lijf gespeeld om de aandacht te trekken. Anders werd je niet geaccepteerd, was je `herrie'.

,,Het voordeel daarvan was dat iedereen zijn platen live perfect kon uitvoeren. Dat ambachtelijke kom je tegenwoordig alleen nog maar tegen bij sommige hardrockgroepen. Die willen ook altijd sneller, harder, beter. Hardrock-muzikanten zitten vaak uren per dag te trainen. Het is misschien dom om je daar blind op te staren, maar ik kan die instelling toch waarderen. Het spreekt me meer aan, dan dat je iets in de studio in elkaar flanst wat je live niet waar kunt maken. Met Supersub hamer ik er steeds op. We moeten het goed doen; net als toen.''

Drumkitje

Ook de leden van Daryll-Ann missen het ambacht en de muzikaliteit bij collega's. Anne Soldaat: ,,Hoewel ik vroeger erg van punk hield, staat me dat er achteraf toch in tegen. In de jaren zestig nam niemand genoegen met een halfbakken koortje. Wij ook niet.'' De leden spelen op instrumenten en versterkers uit die tijd, om een zo authentiek mogelijk geluid te krijgen. Kleijn: ,,Oude instrumenten klinken beter en zien er beter uit. Ik kijk liever naar een band met een mooi oud drumkitje dan naar zo'n groot nieuw drumstel.'' Soldaat: ,,Alles wat oud is, is goed.''

Zowel Kleijn en Soldaat als JB zien de Engelse Chemical Brothers als een van de weinige positieve geluiden van dit moment. Niet toevallig doet dit dance-duo er alles aan om zo `organisch' mogelijk te klinken. JB: ,,Met veel technisch vernuft slagen ze er in om hun drumstel precies te laten lijken op de drums die in de jaren zestig met één microfoon werden opgenomen.'' Over het live-optreden van The Chemical Brothers onlangs op het Lowlands-festival zijn ze schamper. ,,Gezagvoerders in hun cockpit'', noemen Soldaat en Kleijn de muzikanten, die samen op een duister podium de computers bedienen. JB vindt het zorgwekkend dat 20.000 mensen genoegen namen met een concert van `twee mannetjes die op knopjes staan te drukken'. ,,Dat vond ik verbijsterend. Okee, de sfeer was goed en iedereen stond te dansen maar toch gaat er door dit soort optredens iets verloren. Zwoegen op een podium wordt een uitstervend verschijnsel.''

Voor Supersub en Daryll-Ann is de muziek uit de jaren zestig de standaard voor kwaliteit, ,,zonder een op een te willen imiteren'', zoals Anne Soldaat zegt. Het jaren zestig-gevoel is er al en van daaruit maak je muziek.'' Maar zijn band zorgde op hun nieuwe cd, Happy Traum, wel voor de karakteristieke blikkerige `badkamer-echo'. En de koortjes kunnen `niet perfect genoeg zijn'. Als JB nummers schrijft voor Supersub heeft hij de voorbeelden van oude helden letterlijk voor ogen. ,,Dan denk ik bijvoorbeeld aan Dr. Robert van The Beatles en probeer ik precies zo'n nummer te schrijven. Niet dat het er exact op lijkt, dat kan natuurlijk niet, maar met wel die melodie, of drumpartij. Ik relateer al mijn liedjes uiteindelijk aan het werk van Lennon/McCartney en Bob Dylan: is het wel net zo goed als wat zij deden?''

De liefde voor de jaren zestig gaat verder dan de muziek. Zowel de leden van Daryll-Ann als JB van Supersub verlangen terug. Anne Soldaat: ,,Ik ben van het type mens dat je in alle eeuwen vindt, dat altijd maar terug wil naar vroeger. Dat had Nescio, zonder mezelf met hem op een lijn te willen stellen, ook. Het is weemoed naar iets dat je niet hebt gekend.'' Is het huidige tijdperk hem te snel? ,,Jazeker, en het wordt ook nog eens allemaal steeds sneller. Ik doe er hard aan mee hoor; mobiele telefoons, internet. Maar vraag me niet ten koste van wat.''

Volgens JB gaat het tegenwoordig voor iedereen `te snel'. ,,De maatschappij ontwikkelt zich als een razende, maar het menselijk brein blijft er bij achter. Niemand heeft toch gewoon meer griep vandaag de dag? Men is depressief of overspannen. Ik denk dat vroeger alles beter was. En ik weet dat de mensen dat in de jaren zestig misschien ook dachten. Maar in elk geval gedij ik niet in dìt tijdperk.''

Jeroen Kleijn: ,,De dingen zagen er mooier uit in die tijd. Drugs waren nog niet zo omstreden.'' Anne Soldaat: ,,Ook de vrije seks mag niet onvermeld blijven.'' Kleijn: ,,Ik kan de muzikanten uit die tijd soms benijden omdat alles toen nog ontdekt moest worden.''

De eerste plaat van Daryll-Ann, die de groepsleden tegenwoordig maar liever vergeten, had geen verwantschap met jaren zestig-muziek. ,,Integendeel, die klonk rauw en punk-achtig'', zegt Soldaat. ,,Heel a-relaxed'', volgens Kleijn. Soldaat: ,,Dat is bij ons een scheldwoord.'' Ze hameren nog een keer op het belang van ontspannen zijn, en van overzichtelijkheid. Uit hun taalgebruik blijkt eens te meer waar hun hart ligt. Want wat zeggen de leden van Daryll-Ann in de oefenruimte als een van hen te opgefokt is? `Doe niet zo nineties, man'.

Happy Traum van Daryll-Ann is uitgebracht door V2 (VVR1009412). Fly Pilot Fly is uitgebracht door Virgin (7243 8471652). Daryll-Ann speelt 9/10 Villa Musica, Vlaardingen. Supersub speelt 25/9 Romein, Leeuwarden; 9/10 Den Dullaert, Hulst.

`Ik zag The Small Faces en kon niet geloven dat het echt was'

`Als mijn oma zegt dat vroeger alles beter was, geloof ik haar meteen.'

    • Hester Carvalho