Havik met pretoogjes

`Een betekenisloze, op eigenbelang gerichte vleesparade' noemde de woensdag op 71-jarige leeftijd in het Californische Westlake Village overleden acteur George C. Scott in 1971 de Oscaruitreiking. Hij trok de conclusie uit die opvatting door als een van de zeer weinigen zijn Academy Award te weigeren, die hem dat jaar werd toegekend voor de titelrol in Franklin J. Schaffners Patton. En oorlogszuchtig als een ijzervretende generaal voegde Scott er aan toe nooit meer enige prijs te accepteren. Het volgend jaar werd hij opnieuw genomineerd, voor de vierde keer, voor de rol van een harteloze chirurg in The Hospital, nota bene onder regie van de latere Academy-voorzitter Arthur Hiller.

Hollywood heeft Scott zijn trotse houding nooit helemaal vergeven. De films waarin Scott sindsdien te zien was, werden steeds schaarser en minder interessant; uiteindelijk werkte hij vooral voor televisie, bij voorbeeld in de titelrol van de biografische serie Mussolini: The Untold Story (1985).

Scott, die vanaf 1945 vier jaar als marinier diende, begon pas rond zijn dertigste te acteren, na een mislukte carrière als journalist. Een meermalen gebroken haviksneus en een stem die gemalen kiezelstenen deed vermoeden, als gevolg van Hemingway-achtig drankgebruik, maakten Scott ook zeer geschikt voor de vertolking van militairen. Minstens zo legendarisch als Patton was zijn rol als de paranoïde generaal Buck Turgidson, die in Stanley Kubricks Dr. Strangelove (1964) op eigen gezag de Russen een atoombom bezorgt, omdat hij denkt dat ze het drinkwater hebben vergiftigd.

Er klonk vaak ironie door in Scotts barsende machismo, hetgeen hem ook geschikt maakte voor de camp van rampen- en horrorfilms. In de herinnering blijven niet alleen zijn imposante uiterlijk, maar ook de pretlichtjes in zijn diep liggende ogen. In 1983 sprak hij het commentaar bij een documentaire over president Theodore Roosevelt, de nationale held, aan wie de teddybeer zijn naam ontleent.

Scott regisseerde zelf twee weinig opmerkelijke films en talloze toneelstukken. Vijf keer trad hij in het huwelijk, waarvan twee keer met actrice Colleen Dewhurst, de moeder van de eveneens acterende en regisserende Campbell Scott.