Gezellig, niet vrijpostig

Kleine jongens met keppeltjes voetballen op het schoolplein van het Cheider. Aan de andere kant van de schutting spelen de meisjes. De orthodox joodse school in Amsterdam heeft twee schoolpleinen: één voor de jongens en één voor de meisjes.

Leerlingen mogen in de pauzes het schoolplein niet af. ,,Erg irritant'', vindt Eli Melech Evers (14). ,,Als er in een boek het woord `vriendinnetje' staat, dan wordt dat doorgekrast'', zegt Sruli Loonstein (14). Net als de zin: `Mijn hobby is televisie kijken'. Uit het biologieboek verdwenen veertig bladzijden, vertelt zijn klasgenoot Chaim Evers (14).

De lessen zijn gescheiden. De leerlingen op het Cheider bestuderen per dag een uur of vier de tora (vijf boeken van Mozes), de gemara (discussies tussen rabbijnen), de misjna (commentaren op de tora) en alle aspecten van het joodse leven. Daarnaast hebben ze de normale `profane' vakken. Is het zwaar? Chaim: ,,Ja, af en toe wel.'' Eli: ,,Ik wil vroom zijn en ik wil naar een orthodoxe school. Dus ik vind het goed.'' Sruli: ,,Je kan ook niet naar een andere school.''

Er is wel een andere joodse school: Rosj Pina (basisschool) en het Maimonides (middelbaar) liggen op een steenworp afstand. Maar er zijn in joods Nederland nou eenmaal verschillende smaken. Dat bleek bij de oprichting van het Cheider, precies 25 jaar geleden. Een klein aantal orthodoxe joden vond de bestaande joodse scholen te vrijblijvend, te geassimileerd. Ze haalden een rabbijn uit Londen en organiseerden in een ontruimde huiskamer joodse les voor een paar jongens.

Dat stuitte op weerstand. Het verwijt: de orthodoxie zou de eenheid doorbreken, en dat terwijl de joodse gemeenschap in Nederland al zo klein was. Inmiddels heeft het Cheider 280 leerlingen en een eigen gebouw. ,,Ik weet niet of het helemaal goedgekomen is tussen ons en de joodse gemeenschap, maar het Cheider is nu geaccepteerd. De school wordt gezien als een verrijking: orthodoxe joden die anders zouden emigreren kunnen nu in Nederland blijven wonen en hun kinderen hier naar school laten gaan'', zegt zakelijk directeur Jaap Sanders.

Ouders hebben verschillende redenen om hun kinderen naar een joodse school te sturen. Uiteraard de joodse identiteit en joodse les. ,,En een joodse school biedt een beschermd milieu. Met veel minder extremiteiten, zoals drugs en criminaliteit, dan andere Amsterdamse scholen'', zegt rector Henri Markens van het Maimonides.

Het is kostbaar om het Cheider draaiende te houden. De joodse leraren komen meestal uit het buitenland, er is geld nodig voor beveiliging en de klassen zijn klein. Het Cheider krijgt geld van de overheid en leunt voor een kwart op donateurs.

Vooral in de bovenbouw zijn de klassen soms heel klein. Veel jongens gaan na hun bar mitswa naar het buitenland, naar een school waar de geschriften nog uitvoeriger worden bestudeerd (een jeshiva). Volgens Sanders vertrekt ongeveer de helft van de jongens op hun dertiende of veertiende levensjaar, ver voor het eindexamen van de school.

Volgens een vader van een oud-leerling oefent de school druk uit om jonge jongens naar een jeshiva te sturen. ,,Ik heb daarover ruzie gekregen met rabbijn Einhorn, de directeur. Hij wilde dat mijn zoon naar een jeshiva ging, ik wilde dat hij eerst zijn school zou afmaken.'' Ook Markens van het Maimonides heeft begrepen dat leerlingen op het Cheider worden aangemoedigd naar een jeshiva te gaan. ,,Bij ons is het Nederlandse diploma het eerste doel. Wij oefenen geen druk uit op leerlingen en ouders, geen religieuze dwang.''

Sruli Loonstein is (nog) niet naar een jeshiva. ,,Volgens mij gaat veel meer dan de helft naar een jeshiva. We zitten nu soms met z'n drieën in de klas.'' Chaim: ,,Daarom slaagt iedereen voor het eindexamen: we krijgen hier praktisch privéles.'' Het Cheider heeft het hoogste slagingspercentage van alle scholen in het voortgezet onderwijs: honderd procent.

De school is gezellig, benadrukken Sanders en verschillende leerlingen. Veel grappen, iedereen kent elkaar. Er wordt behoorlijk gekeet. Maar het moet niet te vrijpostig worden. Sruli: ,,Een leraar is ontslagen omdat hij ons vertelde over zijn vriendinnen.'' Chaim: ,,Als wij vroegen waarom hij ons proefwerk niet had nagekeken, zei hij dat hij de hele nacht druk was geweest met een vrouw. Nou, dan word je eruit geknikkerd, bij het Cheider.''

    • Yasha Lange