Art nouveau in stripvorm

De dreigende kracht van een schaduw werd al door regisseur F.W.Murnau gebruikt in zijn zwijgende horrorklassieker Nosferatu. Daar was deze schaduw de voorbode van de vampier en zorgde op die manier voor spanning. Ook in het stripboek de Schaduw van een man van het Belgische duo François Schuiten (tekeningen) en Benoît Peeters (scenario) speelt deze onafscheidelijke en duistere metgezel van de mens een hoofdrol.

In de eerste pagina's wordt langzaam ingezoomd op een reusachtige schaduw van een hand, die krampachtig de spijlen van een art-nouveaubed blijkt te omklemmen. Het is de hand van Albert Ardan. Deze onberispelijke verzekeringsagent heeft last van vreselijke nachtmerries, waardoor hij en zijn jonge vrouw nauwelijks nog van hun nachtrust kunnen genieten. Ten einde raad en door zijn vrouw onder druk gezet besluit Albert dat het zo niet langer kan en consulteert hij een omstreden dokter. Deze smeert hem een `gegarandeerd chemisch revolutionair medicijn' aan, dat hem voortaan zal laten slapen. Inderdaad, slapen kan Albert voortaan wel, maar hij moest van de dokter niet voor niets een verklaring met kleine lettertjes tekenen.

Voortaan wordt hij door iedereen nagekeken omdat zijn schaduw niet meer zwart, of donker is, maar als bijeffect van het medicijn een kleurige weerspiegeling van zijn uiterlijk heeft gekregen. Tegelijkertijd verliest Albert zijn pigment (hij wordt lijkbleek) en nemen zijn collega's en zijn vrouw hem niet meer serieus. Hij vlucht naar de oude wijken aan de rand van de stad, waar zich vrijbuiters en kunstenaars hebben gevestigd, en probeert er weer bovenop te komen als circusattractie.

De schaduw van een man is het negende deel uit de monumentale `Duistere Steden'-cyclus. Elk deel van die serie is een puzzelstuk waarmee meer inzicht verkregen kan worden over de mysteries van het parallelle universum waarin de verhalen zich afspelen. Als kader voor de serie vertellen de auteurs bloedserieus over hun `bronnen' over het `Duistere Continent' zoals interviews met bewoners, correspondentie en `documenten'. Met name in het encyclopedisch bedoelde boekje de Gids van de duistere steden wordt duidelijk wat voor bizar en allesomvattend project `De duistere steden' eigenlijk is.

Aan bijna elk detail wordt op een vanzelfsprekende en bijna wetenschappelijk-ironische toon veel aandacht besteed. Elke stad die als setting heeft gefigureerd, wordt uitvoerig besproken, net als beroemde uitvinders, keerpunten in de geschiedenis of symbolen. Over Blossfeldstadt, de plaats van handeling van De schaduw van een man, meldt de Gids dat `de geduchte jager en onderzoeker Wilhelm von Hugenverger op de ruïnes van de oude stad Libussa stuitte en dat daar een leuk plaatsje werd gesticht, Brentano genaamd'. Brentano werd door andere steden bespot om haar `provincialisme', waarop het stadsbestuur besloot tot een ingrijpende verbouwing naar de richtlijnen van het standaardwerk `Urformen der Kunst'. Het resultaat van deze verbouwing, die ten koste ging van de minder bedeelden uit de stad, is een oogstrelende art-nouveaustad.

De Brusselse tekenaar Schuiten lijkt door bizarre wolkenkrabbers een hommage te brengen aan zijn stadgenoot, de Jugendstil-architect Horta. Net als in alle andere boeken van zijn hand spat het perfectionisme weer van de (dit keer met potlood ingekleurde) platen af. De spectaculaire art-nouveau vergezichten die hij met zijn fantasiesteden mogelijk maakt, zijn zowel de grootste attractie van de serie, als het meest gehoorde punt van kritiek. De verhalen zouden schematisch zijn, en de personages alleen een noodzakelijk kwaad om zoveel mogelijk fraai tekenwerk te laten zien.

In de laatste twee delen (Het scheve kind en De schaduw van een man) doen de makers wel degelijk hun best meer aandacht aan het karakter van de personages te besteden, waardoor de verhalen zelfs spannend worden. Het verhaal is echter niet wat het project zo fascinerend maakt. Het is telkens weer een verrassing om te zien welke fin-de-siècle elementen zijn verwerkt tot `Duistere steden'-materiaal. Elk verhaal kan gelezen worden zonder de andere delen te kennen, maar door alle terloopse verwijzingen geeft enige voorkennis een flinke meerwaarde.

François Schuiten en Benoît Peeters: De schaduw van een man. Casterman, 88 blz. kleur, ƒ32,- (De gids van de duistere steden, Casterman, 72 blz. is een gedeeltelijke vertaling van Franse versie die 176 blz. telt ƒ29,90, verscheen in 1998).