Selectie Musea

Willy Baumeister

De doeken van Willy Baumeister (1889-1955) worden bevolkt door tekens en signalen, die soms dicht in de buurt van Miró's beeldtaal komen. Ook bij Baumeister steeds van vorm wisselende amoeben en andere eencelligen, de oervormen van het leven. Soms ook zijn er varianten op het zwarte vierkant van Malewitsj. Het ongekende achter alles is beweeglijk, bevindt zich in een eeuwige metamorfose. Baumeister zag de sporen ervan in de natuur, de windstructuren op het strand, de opbouw van koraalriffen, de systematische verwering van rotsgesteenten. De expositie in het Cobramuseum over Baumeister is geen overzicht, het is een poging om Het Idee dat achter al die zo verschillende en ver van elkaar verwijderde kunstpogingen een gemeenschappelijke leidende kracht verborgen zou kunnen zijn duidelijk te maken, om zo ook het verband tussen zijn filosofie en zijn schilderijen aan te geven.

Willi Baumeister en het universele onbekende in de kunst t/m 31 okt in het Cobramuseum, Sandbergplein 1, Amstelveen. Di-zo 11-17u.

Salvator Rosa

In Nederland werd nooit veel belangstelling voor Salvator Rosa (1615-1673) en zijn tijdgenoten aan de dag gelegd. Italiaanse kunst is hier mondjesmaat in openbare collecties vertegenwoordigd. Zeker waar het de zeventiende eeuw betreft zijn Nederlandse musea – om begrijpelijke redenen – vooral goed voorzien van kunst uit eigen land. Een uitzondering op deze regel is Teylers Museum in Haarlem, dat over een omvangrijke collectie tekeningen beschikt die tezamen een aardige staalkaart van de Europese kunstgeschiedenis vormen. Daar is nu ook een mooie selectie uit het getekende oeuvre van Salvator Rosa te zien. De figuren op zijn tekeningen tuimelen over het papier. Rosa heeft ze neergezet met dansende, springende en krioelende lijnen. Het betreft veelal historische, bijbelse en allegorische onderwerpen, want Rosa, die zich niet tot de beeldende kunst beperkte, maar ook als dichter en acteur optrad, cultiveerde een intellectueel en filosofisch imago.

Salvator Rosa, tekeningen t/m 31 okt in Het Teylers Museum, Spaarne 16, Haarlem.

Hans Appenzeller

Sieraden zijn gebruiksvoorwerpen. Ze moeten gewoon om nek of pols gedragen kunnen worden en niet de drager reduceren tot kapstok voor kunst. Althans, dat vindt Hans Appenzeller (1949). Al dertig jaar bedenkt en maakt hij `persoonlijke decoraties' waarbij het gebruik voorop staat. Ter ere van dit jubileum wijdt het Singer Museum in Laren een overzichtstentoonstelling aan zijn werk. Appenzeller heeft altijd graag de eigenschappen van nieuwe materialen verkend. Hij freesde gleuven en boorde gaten in ronde schijven Corian, een op marmer lijkende kunststof die ook gebruikt wordt in keukens, en experimenteerde met soepel geweven kettingen van spidermesh, een gaasachtig materiaal gemaakt uit gunmetal. Zelfs toen de edelsmid begin jaren tachtig besloot toch goud en zilver te gaan gebruiken, wist hij ook hiervoor nieuwe bewerkingsmethoden te bedenken.

Hans Appenzeller 30 jaar in beweging, Singer Museum, Oude Drift 1, Laren. Di t/m za 11-17u, zo 12-17u.

Isaac Israels

Chroniqueur van het vlietende leven' heet Isaac Israels (1865-1934) expositie in het Kröller-Müller Museum in Otterlo. In theaters en kroegen, op straten en stranden, in fabrieken en danslokalen: ooit stond er vóór en na de eeuwwisseling een heer met een ovaal hoofd, rossig haar en een sikje, gewapend met een schetsboek. Israels heeft zich gelaafd aan het `gewone', dagelijkse bestaan. Hij lette liever op de doordeweekse dingen die voorbijgaan dan op het lijden dat doet stilstaan. Dit in tegenstelling tot zijn vader Jozef, die tot ver over de landsgrenzen furore maakte met tegenslagen en tragedie. Het overzicht in de Kunsthal zal wat schilderijen betreft veelomvattender zijn dan dat in het Kröller-Müller. Van de 110 doeken is 40 procent afkomstig uit Nederlandse privé-collecties. Een fractie van het oeuvre, want Israels liet meer dan vierduizend doeken na. Door die brede selectie uit zijn schilderijen komt ook de reislust van Israels goed tot zijn recht. Hij woonde langere tijd in Londen en Parijs, trok vaak naar Italiaanse stranden, verkende Scandinavië, Noord-Afrika en Nederlands-Indië, maar Parijs met zijn cabarets, circussen en cafés-chantants bleef voor hem hoe dan ook het centrum van de wereld.

Isaac Israels in de Kunsthal, Westzeedijk 341, Rotterdam t/m 9 jan. Di t/m za. 10-17u, zo 11-17u. In Kröller-Müller Museum, Houtkampweg 6, Otterlo t/m 2 jan. Di t/m zo. 10-17u.

Iconen

In het orthodoxe christendom was de getrouwe gelijkenis in voorstellingen van heiligen essentieel: een icoon geeft niet zozeer een artistieke interpretatie van een gedacht uiterlijk van een heilige, maar levert een authentieke afbeelding waardoor de voorgestelde daadwerkelijk aanwezig is. Daarom lijken ze op het eerste gezicht zoveel op elkaar, de Hodigitria's ('Zij die de weg wijst'), de Vladimirskaja's (genoemd naar de stad Vladimir waar zich het prototype ooit bevond) en al die andere afbeeldingen van Maria en heiligen die te zien zijn op een tentoonstelling van Russische iconen, in het Utrechtse Catharijneconvent. Onveranderlijkheid en conservatisme lijken verdiensten voor een goede icoon.

Maar ondanks het feit dat de iconentraditie zich eeuwenlang heeft voortgezet, concentreert de tentoonstelling zich op de vijftiende en zestiende eeuw. De expositie van werken uit enkele Russische topcollecties maakt duidelijk dat de icoonschilderkunst, hoezeer ook aan regels gebonden, in het Rusland van deze periode tot fraaie staaltjes van ingetogen religiositeit, maar ook artistieke vernieuwing kwam.

Uit het hart van Rusland. Iconen en miniaturen, t/m 14 nov in Museum Catharijneconvent, Nieuwegracht 38, Utrecht. Di-vr 10-17, za en zo 11-17u.

Philip Akkerman

Hij schildert al achttien jaar zelfportretten, niets anders dan zelfportretten. In die tijd heeft Philip Akkerman (1957) er 1.700 getekend en 1.300 geschilderd, dat is ongeveer drie per week. In het Haags Gemeentemuseum worden nu 178 van Akkermans werken tentoongesteld. Deze prachtige tentoonstelling verheldert niets over de motieven van de schilder. Het zijn namelijk eerder portretten dan zelfportretten. Akkerman schildert zichzelf als een ander, zijn gezicht is slechts materiaal; het gaat hem niet om de afbeelding maar om de schilderkunstige ontdekkingen die de beperkte onderwerpskeuze juist lijkt te genereren. Na afloop van de tentoonstelling heb je dan ook het idee dat je helemaal niet weet hoe de persoon Akkerman er in werkelijkheid uitziet.

Philip Akkerman – Het geheim van de spiegel. Schilderijen en tekeningen 1981-1999. T/m 18 okt in het Gemeentemuseum Den Haag, Stadhouderslaan 41, di-zo 11-17u.

Van Wisselingh

Eigenlijk zou de tentoonstelling `Kunst kennis en commercie, de kunsthandel Van Wisselingh' niet in het Rijksmuseum, maar in de oude expositiezalen achter de statige gevel van Rokin 78-80 te zien moeten zijn. Het oorspronkelijke interieur, dat ook uit 1911 dateert, is in grote trekken nog intact en is even sprekend voor de geschiedenis van Van Wisselingh als de in dit huis verhandelde schilderijen, aquarellen en prenten van o.a. Maris, Breitner, Witsen en buitenlanders als Corot, Courbet en Daumier. Deze handelswaar vormt het zwaartepunt van het eerste gedeelte van de expositie.

Het tweede gedeelte is gewijd aan de toegepaste kunst die aan het einde van de negentiende eeuw een hoge vlucht nam. Nooit werden boekbanden, diploma-oorkondes en kalenderbladen eleganter versierd dan in deze tijd door ontwerpers als Th. Nieuwenhuis, G.W. Dijsselhof en Lion Cachet. Ook teksten, documenten, kasboeken, notitieblokjes, brieven en foto's vertellen, naast de kunstwerken, de geschiedenis van de vermaarde kunsthandel.

Kunst, kennis en commercie - de Kunsthandel Van Wisselingh tot 3 okt in het Rijksmuseum, Stadhouderskade, Amsterdam. Dag 10-17u.

En verder

Moving and Roaring. Joost Swarte ziet de jaren '50 en '60 in foto's uit het Spaarnestad Fotoarchief. T/m 24 okt in De Vleeshal, Grote Markt 16, Haarlem. Ma t/m za 11-17u, zo 12-17u; Melle, schilderijen, tekeningen, grafiek t/m 3 okt in Museum voor figuratieve kunst De Buitenplaats, Hoofdweg 76, Eelde. Di t/m zo 11-17u; Willy Sluiter (1873-1949) t/m 17 okt in het Dordrechts Museum, Museumstraat 40. Di t/m zo 11-17u; Yoshiki Hishinuma, t/m 26 sept in Modegalerij Gemeentemuseum, Stadhouderslaan 41, Den Haag. Di t/m zo 11-17u; Kisho Kurokawa, architect Retrospektief t/m 14 nov in het Van Gogh Museum, P. Potterstraat 7, Amsterdam. Dag 10-18u; De donkere kamer van Aart Klein. Een overzicht in prints en projecties t/m 29 sept in het Amsterdams Historisch Museum, Kalverstraat 92 Amsterdam. Ma t/m vr 10-17u, za en zo 11-17u; Piek, pop en poen, geld in het Nederlandse spraakgebruik t/m 31 dec in Historisch Museum Rotterdam, Korte Hoogstraat 31, Het is gebeurd met de gulden! t/m 13 febr in Het Koninklijk Penningkabinet, Rapenburg 28, Leiden; Alledaags Rotterdam t/m 2 jan in het Historisch Museum Rotterdam, Korte Hoogstraat 31.