Rembrandts voor miljard verzekerd

Zaterdag gaat in het Mauritshuis in Den Haag `Rembrandt zelf' open voor het publiek. Met het stijgen van de prijzen op de kunstmarkt wordt het verzekeren van zo'n tentoonstelling een heksentoer.

Adrian Buckley streelt de lijst van het schilderij. De Britse conservator opent zijn doosje met verf. Met chirurgische precisie toucheert hij de lijst. ,,Tijdens het vervoer raken er altijd een paar schilfertjes los. De lijst moet nodig eens volledig worden gerestaureerd'', zegt hij. ,,Maar het schilderij zelf is in topconditie.'' Op een stevige houten tafel in het Mauritshuis in Den Haag ligt Zelfportret met twee cirkels; één van de beroemdste zelfportretten van Rembrandt. Het schilderij is onderdeel van de tentoonstelling Rembrandt zelf die gisteren officieel in het Haagse Mauritshuis werd geopend en vanaf zaterdag voor het publiek toegankelijk is.

Een paar minuten eerder kwam het doek uit een grote kist die is bekleed met zwart schuimrubber. Direct schroefde Buckley een klein geel doosje los dat op de achterkant van de lijst was gemonteerd. ,,Hierin worden luchtvochtigheid en schokken geregistreerd tijdens de reis'', legt hij uit. ,,Het geeft nuttige informatie voor het geval het schilderij een beschadiging oploopt.''

Van 9 juni tot 5 september bezochten ruim 200.000 bezoekers de tentoonstelling van de zelfportretten van Rembrandt van Rijn (1606-1669) in Londense National Gallery. Daarna werden bijna alle schilderijen, etsen en tekeningen naar Den Haag vervoerd. Verzekerde waarde: meer dan een miljard gulden. Om het risico van diefstal en ongelukken te spreiden, werden de werken met verschillende vliegtuigen respectievelijk vrachtwagens vervoerd. ,,Het is een van de voorwaarden die de verzekeringsmaatschappijen stellen'', zegt verzekeringsmakelaar Cees Kortleve van Aon Artscope in Amsterdam. ,,Bij een dergelijke tentoonstelling gaat het om grote bedragen waarbij het risico voor één verzekeringsmaatschappij te groot is om te dragen.''

Het meest aansprekende voorbeeld van een kunstverzekering blijft nog steeds de Van Gogh-tentoonstelling in 1990. Het Van Gogh Museum moest een bedrag van bijna zes miljard gulden verzekeren en daar waren ruim 300 verzekeraars voor nodig. Kortleve: ,,Overal hebben we verzekeraars vandaan moeten toveren, we hadden alle capaciteit van de wereld nodig.''

Het verzekeren van Rembrandt zelf was gemakkelijker. ,,Het gaat om een kleiner bedrag en Rembrandt ligt gewoon goed in de markt'', zegt Kortleve. Ongeveer drie jaar geleden hoorde hij van het plan van het Mauritshuis en de National Gallery om zoveel mogelijk zelfportretten van Rembrandt te exposeren. In het Mauritshuis zijn er ruim zestig te zien. ,,Met een lijstje van schilderijen en de bijbehorende waarde benader je gespecialiseerde verzekeringsmaatschappijen,'' legt Kortleve uit.

De zelfportretten zijn verzekerd van spijker tot spijker. ,,Op het moment dat een portret van de muur wordt getild, loopt de verzekering'', legt Rik van Koetsveld, zakelijk directeur van het Mauritshuis uit. Wie het schilderij in bruikleen geeft, bepaalt ook de waarde. Een heikel punt, want er is geen dagnotering van de waarde van een Rembrandt.

Het afgelopen decennium zijn de prijzen voor de kunst spectaculair gestegen, waarmee het organiseren van dergelijke tentoonstellingen steeds moeilijker wordt aangezien de verzekeringpremies steeds hoger uitvallen. Het is een van de redenen waarom de overheid de zogenoemde indemniteitsregeling creëerde en een paar jaar geleden heeft uitgebreid. Hiermee neemt de overheid een substantieel deel van het risico voor haar rekening, waardoor de commerciële premie hierdoor belangrijk kan worden verlaagd. De overheid stelt wel een aantal voorwaarden, één daarvan is dat de verzekeringspremie meer dan tien procent moet bedragen van het budget. Bij `Rembrandt zelf' was dat niet het geval en dus kon het Mauritshuis geen gebruik maken van de regeling.

,,Het verzekeren van dit soort tentoonstellingen is meestal een goudgerande deal voor verzekeraars'', zegt Kortleve. ,,De transporten zijn met veel zorg omgeven. First class vervoer. Experts begeleiden de schilderijen. Optimale beveiliging. Maar als er iets gebeurt, ben je direct heel veel geld kwijt. Vandaar dat het risico over verschillende maatschappijen wordt gespreid.''

De laatste grote ramp gebeurde een jaar geleden toen een vliegtuig van Swissair voor de Canadese kust in de Atlantische Oceaan stortte, met een schilderij van Picasso aan boord: `Le Peintre', met een waarde van drie miljoen gulden.

De manier van vervoer bepaalt in belangrijke mate de hoogte van de premie. ,,Vervoer je een schilderij in oost-Europa over de weg, dan betaal je een hogere premie, onder andere omdat de wegen daar erg slecht zijn'', zegt Kortleve. Verzekeraars hanteren volgens Kortleve een vuistregel, waarbij voor duizend gulden verzekerde waarde een kwartje wordt gerekend voor een enkele reis en een dubbeltje per maand voor het verblijf.

De tweede `angstdroom', zegt Van Koetsveld, zijn moedwillige vernielingen. Een vernield schilderij daalt in waarde en veel musea sluiten daarvoor een extra verzekering af.

Het Mauritshuis heeft voor de eigen tentoongestelde collectie niet voorzien in zo'n verzekering; zo'n waarborg maakt wel deel uit van de polis die is afgesloten voor de expositie `Rembrandt Zelf'. ,,Wij krijgen de bruikleen alleen bij zo'n verzekering en onze eigen schilderijen vallen er nu ook tijdelijk onder. Dat is prettig want er komen relatief veel bezoekers dus loop je ook een hoger risico'', legt Van Koetsveld uit.

`Rembrandt zelf', Mauritshuis, Den Haag, 25/9 tot 9/1/2000. Open dag. 9-18u, do en vrij tot 22u. Nog kaarten beschikbaar: tel. 0900 300 1250 of Internet: www.theater.nl.