Mager applaus voor openingsfilm

In Utrecht is gisteren het Nederlands Film Festival geopend door de staatssecretaris van financiën.

De negentiende editie van het Nederlands Film Festival werd gisteravond in het Beatrixtheater van de Jaarbeurs Utrecht geopend door de staatssecretaris van financiën, Willem Vermeend. De keuze voor financiën in plaats van cultuur werd ingegeven door het succes van de fiscale maatregel die het investeren in films aantrekkelijk maakt. ,,De Nederlandse belastingbetaler is de grootste aandeelhouder van de Nederlandse film geworden'', zei de staatssecretaris.

Inmiddels is al een investering van in totaal 100 miljoen gulden voor zes films van de grond gekomen. Veertien films liggen op het ministerie te wachten op goedkeuring. De regeling komt in het nieuwe belastingstelsel, dat in 2001 ingaat, niet meer voor, maar Vermeend beloofde dat ook in de toekomst fiscale voordelen de Nederlandse filmindustrie en andere takken van cultuur zullen stimuleren. Vermeend voelde wel voor het plan om bij de belastingen een speciale kunsteninspecteur in te stellen.

Openingsfilm was Unter den Palmen van Miriam Kruishoop, een van de negentien speelfilms die meedingen naar een Gouden Kalf en een van de zeven speelfilmpremières op het festival. Unter den Palmen, waarin Duits wordt gesproken, heeft een discussie los gemaakt over de vraag wanneer een film een Nederlandse film mag heten. In Utrecht hanteert men een puntenstelsel. Kruishoop, tijdens de openingsavond gehuld in een beeldig glittertoilet, meent dat zij gewoon een Europese film heeft gemaakt. Unter den Palmen, na het Frans gesproken Vive Elle de tweede lange speelfilm van Kruishoop (27), paart uit een soap afkomstig lijkende dialogen aan nauwkeurig gecomponeerde beelden, waarvan de bron ook in dit televisiegenre lijkt te liggen. Maar Kruishoop heeft de composities voor een paar gezichten en een achtergrond bijzonder krachtig gestileerd. Rotterdam is in haar film een anonieme metropool geworden, vol modern minimaal ingerichte hotelkamers en kantoren waar het merkwaardig leeg is. Zelfs als de acteurs Helmut Berger en Sheri Hagen in hun jaloersmakende kleding in een Chinees restaurant eten, zijn zij de enigen die in beeld komen. Via deze beelden lukt het Kruishoop meer te vertellen over liefde, macht en ouder worden, dan met haar overdadig duidende dialogen en spanningsloze verhaal.

Tijdens het wat magere applaus gaf Helmut Berger (57), de door Luchino Visconti beroemd gemaakte acteur, nog een toegift. Hij bracht verontschuldigend zijn handen naar zijn hoofd en trok zijn huid even glad.

Op de openingsavond werden ook de eerste prijzen uitgereikt. Matthijs van Heijningen kreeg de cultuurprijs, een Gouden Kalf voor zijn oeuvre als producent. Martin Koolhoven kreeg de Prijs van de Stad Utrecht voor zijn telefilm Suzy Q. Juryvoorzitter René Mioch maakte de nominaties bekend voor de Grolsch Filmprijs. Abeltje van Ben Sombogaart, The Delivery van Roel Reiné en Lef van Ron Termaat komen in aanmerking voor de prijs van 30.000 gulden, die zaterdag wordt toegekend. Een vakjury kent nog een prestatieprijs van 20.000 gulden toe.

Bij het verlaten van de zaal kreeg het publiek een pamflet in handen gedrukt. Het betrof het Manifest voor de Verbeelding van De Fantasten, een groep van vijftig filmmakers onder wie Orlow Seunke, Paul Ruven en George Sluizer, die pleit voor meer verbeelding in de Nederlandse film. ,,In Nederland heerst een harnekkig waardeoordeel'', schrijft Elbert van Strien, samen met Guido van Gennep en Djie Han Thung iniatiefnemer van het manifest. ,,Realisme is diep en echt, verbeelding is oppervlakkig en `fake'.'' Volgens De Fantasten is het realisme `drooggekookt'. Ze hopen op het festival medestanders te vinden.