`Raisa, vergeef ons ons botte onbegrip!'

Bij haar leven, zeker toen haar man nog regeerde, was Raisa Gorbatsjova in Rusland gehaat. Nu ze dood is, klinkt alom de spijt door: ze heeft haar taak waardig verricht. ,,We hebben eeuwige spijt.''

De duizenden Russen die vanmorgen in Moskou langs de baar van Raisa Maksimovna Gorbatsjova trokken getuigden van een nationaal mea culpa. Ze toonden verdriet en berouw, vooral berouw. ,,Raisa, vergeef ons!'' was de meest gehoorde bede.

,,Vergeef ons voor het botte onbegrip en de weigering u als first lady te accepteren'', schrijft de krant Segodnja. ,,We hebben eeuwige spijt van de harteloosheid waarmee we u als Kremlin-vrouw hebben bejegend'', zo voegt Argoementi i Fakti daar aan toe.

De eerste tekenen van eerherstel voor de in Rusland verguisde en gehate Raisa Gorbatsjova, die zich te duur kleedde, zich te gracieus bewoog en zich te zeer met Sovjet-politiek bemoeide, verschenen deze zomer, toen bekend werd dat ze aan bloedkanker leed. Maar sinds ze maandag na een mislukte beenmergtransplantatie in een Duitse universiteitskliniek op 67-jarige leeftijd overleed, sluiten de Russen haar alsnog in de armen.

Zelfs president Boris Jeltsin, die het echtpaar Gorbatsjov in 1991 uit het Kremlin joeg, is om. Liet hij zich destijds vaak minachtend over het stel uit (hij vond bijvoorbeeld dat Raisa een ongezond grote invloed op haar man uitoefende), gisteren stuurde een regerings-Toepolev om haar opgebaarde lichaam op te halen.

Weduwnaar Michail Gorbatsjov leek verrast door het late medeleven. Hij was met weinig bagage naar Duitsland gereisd, maar kwam terug met dozen vol brieven van mensen die voor haar baden. De overweldigende volksliefde komt alleen zo'n tien jaar te laat. Overladen door schuldgevoel vragen de commentatoren zich af: Waarom konden we haar niet uitstaan? Waarom maakte haar elegante verschijning ons razend? Was ze niet de eerste Kremlin-dame voor wie we ons in het buitenland niet hoefden schamen?

Het lijkt nu pas tot het Russische publiek door te dringen hoe gunstig Raisa afstak bij haar voorgangsters. Bij Nadjezjda Kroepskaja (Lenins vrouw) bijvoorbeeld, die haar plaats als minnares vaak moest afstaan aan Inessa Armand, of bij de wegkwijnende Nadjezdja Alliloejeva (de echtgenote van Stalin) die op haar 31ste zelfmoord pleegde, bij de typische moederfiguur Nina Chroesjtsjova of bij Viktoria Brezjneva die bang was voor publieke optredens en het liefst tomaten en paprika's inmaakte. Nu pas brengt het blad Kommersant ,,de bloemetjesjurk van synthetische stof'' in herinnering die de vrouw van Brezjnev tot de risee van de wereld zouden hebben gemaakt.

Onder de kop ,,Vaarwel en vergeef ons'' erkent de Izvestija dat de intelligente Raisa Gorbatsjova, een gediplomeerd filosofe, een door Stalin in gang gezette traditie had doorbroken, waarbij echtgenotes van partijbonzen slechts figuranten waren op het toneel van de macht. ,,Raisa Maksimovna heeft een haar eigen revolutie in gang gezet. Ze heeft onze betongrijze Sovjet-wereld op zijn kop gezet.'' Of, om met de populaire Moskovski Komsomolets te spreken: ,,Haar persoonlijke uitstraling heef een evengrote impact gehad op de verwoesting van de Berlijnse Muur als de glasnost en perestrojka van haar man.''

Nu ze er niet meer is, is het beeld dat de Russen van haar hebben radicaal aan het kantelen. De bijschriften op de fotopagina van de Kommersant zijn onthullend. Raisa op bezoek bij Margareth Thatcher (,,die wist de snit van haar jurken op waarde te schatten''), bij Barbara Bush (,,die van hun was groter, die van ons eleganter'') bij fitnesskoningin Jane Fonda (,,wie is hier eigenlijk de ster?'') en onder het volk in Moskou (,,een bontmuts stond haar eenvoudig niet'').

In een open brief in Argoementi i Fakti lucht redactrice Natalja Zjelnorova haar hart: ,,Vergeef ons, Michail Sergejevitsj, slaaf en meester van uw liefde. Vergeef ons, Raisa Maksimovna, geduldige vriendin van uw trouwe ridder. U heeft getracht een waardige first lady te zijn voor ons vaderland, maar het vaderland wilde u niet hebben. U bezocht weeskinderen en zieken, en wij dachten dat dat slechts een pose was, huichelarij. Uw zachte, gelijkmatig stem heeft velen geïrriteerd, en ik moet bekennen: mij ook.''

Morgen zal Raisa Maksimovna worden begraven op het beroemde kerkhof van het Novodevitsji-klooster in een bocht aan de Moskva-rivier, waar veel van Ruslands grootste beroemdheden zijn bijgezet, van Tsjechov tot Gogol en Nikita Chroesjtsjov. Haar laatste rustplaats ligt vlakbij die van Stalins vrouw Nadjezjda, de ongelukkigste van alle Kremlin-vrouwen die, kort voordat ze een einde aan haar leven maakte, aan een politiek correcte studie ,,synthetische vezels'' was begonnen.