Auto avant-garde

Al staat de Frankfurter `Ausstellung' niet bekend als het mondiale podium voor nieuwe autodesign, toch zag een aantal exposanten vorige en deze week aanleiding juist aan de Main een toekomstvisie te etaleren. Daarbij verschilden de achterliggende motivaties van pragmatisch en zelfs idealistisch futurisme tot commercieel opportunisme.

Want om een voorbeeld van dat laatste te geven: met de exotische SLR sportwagen kreeg Mercedes-Benz direct het grote publiek op de hand, terwijl een compacte Mitsubishi met milieuvriendelijke hybride-aandrijving (verbrandingsmotor in combinatie met elektrische tractie) door het chauvinistische Duitse publiek nauwelijks een blik werd gegund. En met een tiencilinder Volkswagen D1 – door insiders de super Passat genoemd – wilde het concern van Porsche-nazaat Ferdinand Piëch niet anders dan de concurrentie prikkelen.

Maar twee extreme uitingen van creativiteit uit de keukens van de auto-industrie hadden een heel duidelijke boodschap, zij het van uiteenlopende aard. De Metrocubo van het onafhankelijke Italiaanse ontwerphuis Pininfarina bewees in het hol van de leeuw – het geboorteland van de Smart – dat binnen een minimale lengte van 258 cm toch vijf zitplaatsen kunnen worden gerealiseerd. Met de Z9 presenteerde BMW niet alleen een prestigieuze sportwagen in de categorie van 500.000 gulden aanschafprijs, maar lichtten de ontwerpers vooral een tipje van de sluier op over BMW's toekomstige designfilosofie. Want de huidige, al bijna twee decennia gevolgde en succesvolle designstrategie wordt door insiders de laatste tijd als gedateerd beschouwd.

Bij de presentatie van nieuwe techniek en vormgeving komt het ook binnen de auto-industrie aan op timing en Pininfarina weet dat als geen ander. Vijf jaar geleden presenteerde deze Italiaanse studio – bij het publiek bekend om zijn flamboyante Ferrari sportwagenkoetswerken – al een 320 cm korte stadswagen met laag brandstofverbruik en zogenaamde zero emissie. Maar net als de evolutie daarvan – de in 1996 voorgestelde Pininfarina Eta-Beta met hybride-aandrijving – verdween het geavanceerde en veelbelovende model Ethos 3 snel in de publieke vergetelheid. Pininfarina hoopt nu dat de Metrocubo langer blijft hangen en ook dat de industrie de vele technische noviteiten op termijn in serieproductie zal brengen. Want naast het scheppen van smaakmakende esthetische vernieuwing is het Italiaanse bedrijf ook een denktank voor toekomstige concepten binnen een industrie die de komende eeuw een zinvolle mobiliteit moet creëren. Daarom is die 258 cm korte Metrocubo een technologiedrager die in feite een aanklacht is tegen de Smart, die slechts twee zitplaatsen biedt en slechts met de grootste moeite – lees: buitenproportionele marketinginspanningen – aan de man kan worden gebracht.

Opmerkelijk is dat Pininfarina geheel uit eigen middelen, maar met steun van toeleveranciers van innovatieve techniek, zo'n Metrocubo heeft gerealiseerd. Dit is ook geen statisch showmodelletje, maar een functionele auto, waaraan onder andere Michelin bijdroeg met revolutionaire PAX-banden en Siemens een elektromotor leverde. Het architectonisch puur functionele voertuig dankt zijn riante binnenruimte namelijk aan een ruimtebesparende wielophanging die deels in de wielvelgen met kleinere dan normaal gebruikelijke diameter is gesitueerd. Daarnaast maakt het hybride aandrijfsysteem – een tweecilinder viertaktmotor, een geavanceerde dynamo en de Siemens 35 KiloWatt elektromotor – een zeer zuinige en schone tractie mogelijk. Het uit aluminium en composietmaterialen geconstrueerde wagentje verbruikt zodoende minder dan 3 liter per 100 km (1 op 30) aan benzine. Pininfarina is gewend aan positieve kritieken op al zijn initiatieven, maar beseft ook dat geen autoproducent rechtstreeks naar Turijn belt met het verzoek zo'n concept ongewijzigd in productie te mogen nemen. Want individuele fabrikanten waken angstvallig voor aantasting van de eigen integriteit als scheppende constructeurs en bovendien mist een anoniem model als de Metrocubo natuurlijk een specifieke merkidentiteit.

Pininfarina's initiatieven brengen het daarom zelden verder dan richtinggevende ideedragers, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de BMW Z9. Die auto verkondigt veel gerichter meer dan een boodschap. Technisch en commercieel is het een haalbaar voorstel voor een supersportwagen waarvoor het technisch platform – een aluminium frame en carrosserie uit composietmaterialen – al bestaat voor de inmiddels leverbare exclusieve BMW Z8 sportwagen. Maar met de gemonteerde V8 direct ingespoten hightech dieselmotor voor de Z9 – een noviteit voor sportwagens – wil BMW aangeven dat de diesel in tegenstelling tot geldende vooroordelen in de milieubeweging een grote en vooral schone toekomst heeft.

De diepere betekenis van de Z9 ligt vooral in de nagestreefde ombuiging van BMW's uitstraling. Als fabrikant waar het waken over het eigen image een strategie is, weet BMW maar al te goed dat de neus met de `dubbele nieren' in de grille langzamerhand vermoeidheidsverschijnselen bij het publiek veroorzaakt. En ook de totale architectuur van alle BMW's, waaraan het merk tot nu toe zoveel waarde hechtte, staat na het opstappen van de vorige directie intern ter discussie. Zelfs een jongere telg van de familie Quandt – BMW's grootste aandeelhouder – heeft daarover opmerkingen gemaakt, zodat BMW's design directeur, de Amerikaan Chris Bangle, ineens de artistieke vrijheid heeft gekregen die hij onder het regime van Bernd Pischetsrieder en Wolfgang Reizle moest ontberen.

Los van het feit of de Z9 met zijn buitensporige afmetingen van twee meter breedte en vijf meter lengte ooit te koop komt, mogen BMW-klanten daarom uit dit ontwerp opmaken dat het gezicht van hun merk gaat veranderen. De ervaring in de auto-industrie leert dat tussen de eerste aanzet naar een nieuwe design en realisatie in een serieproduct tussen de twee en vier jaar ligt. Door middel van conceptstudies als de Z9 wordt de smaak van het publiek getest en onderzocht, zodat een serieproduct – in dit geval mogelijk de volgende BMW 7-serie – nog in detail kan worden bijgeschaafd. Terwijl Pininfarina's intelligente kleine Metrocubo enerzijds de avant-garde van de auto-industrie aangeeft, bepaalt een auto van het kaliber BMW Z9 duidelijker de naaste toekomst.