Frankrijk kan Michelin niet langer meer sturen

Duizenden Michelin-werknemers demonstreerden vanmorgen tegen het verdwijnen van 7500 Europese banen in drie jaar. Premier Jospin roept op tot actie en overleg, maar grijpt niet in en wordt beschuldigd van liberalisme.

De straten van Clermont-Ferrand zagen vanmorgen zwart van de Michelin-werknemers. Dat is nieuws, want het bedrijf gaat er prat op dat het vakbonden overbodig maakt omdat het zelf voor sociaal beleid zorgt. De vorige week aangekondigde afslanking heeft in Frankrijk echter een gevoelige snaar geraakt. De vraag is: kan de staat de economie dan echt niet meer sturen?

Toen Edouard Michelin (36) in juni door zijn vader naar voren werd geschoven als de nieuwe president-directeur van 's werelds grootste bandenmaker, stelde het bedrijf hem voor als `le nouveau patron'. De `patroon' is een figuur uit de tijd dat werkgever de baas en de eigenaar tegelijk was. Bij Michelin is dat in belangrijke mate nog zo, al is het bedrijf uiterst karig met cijfers over de eigendoms-verhoudingen.

Vorige week onderging de jonge Meneer Edouard zijn vuurdoop. Zijn eerste halfjaarcijfers zagen er mooi uit: twintig procent meer winst. Maar de eerlijkheid gebood hem te zeggen dat de resultaten, vooral in Europa achterbleven bij die van de concurrentie. Daarom kondigde Michelin in één adem een plan aan ter verbetering van de efficiëntie met twintig procent in drie jaar. Dat zou in die zelfde periode 7500 banen in Europa gaan kosten, dat wil zeggen een tiende van het totale aantal.

De verbijstering bij het personeel was groot, hoewel het sinds 1982 negen afslankingsplannen heeft verwerkt. 15000 werknemers hebben het bedrijf in die tijd verlaten, meestal dankzij een mengsel van sterk vervroegde pensionering en financieel verzachte outplacement. Leuk was anders, maar staken zat niet in de bedrijfscultuur. Vandaag lijkt dat anders te zijn.

In de Franse politiek werd voorspelbaar gereageerd. Links was verontwaardigd en noemde de onmiddellijke stijging van de beurskoers van Michelin met 12,6 een bewijs van de intrinsieke onzedelijkheid van het kapitalisme. Rechts lachte links eerst uit en vroeg zich af of zij nog steeds niet weten hoe de wereld werkt. Totdat president Chirac Michelin opriep tot diepgaand sociaal overleg.

Toen kwam minister-president Jospin op de televisie om de tweede helft van zijn ambtstermijn triomfantelijk aan te kondigen. Het vraaggesprek wordt allerwege als een gemiste kans beschouwd, en wat het meest pijn heeft gedaan lag vanmorgen op de lippen van de stakers in Clermont-Ferrand: hij keurde Michelins plannen af, en riep de werknemers op het er niet bij te laten zitten, maar de economie kon niet meer met een administratieve pennestreek worden bestierd.

De werknemers en veel meer dan alleen die van Michelin - voelen zich verweesd. Voor het eerste zegt een linkse regering hardop dat zij vol is van medeleven maar niets doet om massaal banenverlies te voorkomen. Jospins diverse strenge kanttekeningen bij het harde kapitalisme mochten niet baten. Door meer medestanders dan alleen de communisten werd hij van liberalisme beschuldigd.

Minister van arbeid, Martine Aubry, heeft gisteren getracht de schade te beperken. Zij waarschuwde Michelin dat de gebruikelijke staatssteun bij het volgende 'plan social', het financieel verzachte afslankingsplan, wel eens kon worden geweigerd. Zij drong er op aan de de bandenmaker de oplossing veel meer zou zoeken in verkorting van de arbeidstijd. Aubry's tweede wet op de verplichte 35 uur komt binnenkort in het parlement. De werkgevers moeten er nog steeds niets van hebben. In negen van de tien nu afgesloten cao's betalen zij een 35 urige werkweek tegen het salaris van 39 uur. Dat verhoogt de arbeidskosten en is dus schadelijk voor de internationale concurrentiepositie, zeggen de werkgevers. Als tegenprestatie eisen zij grotere flexibiliteit van arbeidsuren. Die heeft Michelin op veel plaatsen al gerealiseerd en dus heeft het ministerieel advies daar veel van een politiek correct alibi.

In werkelijkheid is de landelijke verontwaardiging een vorm van wakker schrikken uit de behaaglijke warmte van de geleide economie. Rechts en links hebben Frankrijk na de oorlog een sterk centraal gestuurde en gefinancierde economische ontwikkeling geboden. Vooral onder de linkse regering-Jospin (sinds '97) wordt daar met steeds grotere stappen afscheid van genomen. Dat doet pijn. Gisteren schoot de socialistische partijvoorzitter François Hollande zijn baas Jospin te hulp. Hij zei luid en duidelijk: ,,Ik weet alles van werkloosheid en armoede, maar dankzij onze hervormingen creëert Frankrijk weer meer banen dan er verloren gaan.'' De geleide economie in Frankrijk wordt een herinnering.