Dood op de agenda

Langzaam maar onvermijdelijk verwelken de bloemen bij de grafzerk. Alleen een vaasje met een rode roos blijft staan, ondanks het verglijden der seizoenen. Herfst, winter, voorjaar of zomer – we begrijpen dat de roos trouw wordt ververst. Maar de makers van het filmpje wensen met hun eenvoudige symboliek ook nog iets anders te zeggen. ,,Een verlies verwerken kan niemand alleen'', heet het in de afsluitende tekst.

SIRE, voluit bekend als de Stichting Ideële Reclame, is dezer dagen weer een nieuwe campagne begonnen. Het onderwerp wordt aangeduid als verliesverwerking. Jaarlijks sterven er in Nederland zo'n 136.000 mensen, waarna circa 680.000 nabestaanden een rouwproces te verwerken krijgen. De ervaring leert dat hun omgeving er de eerste vier tot zes maanden nog blijk van geeft mee te leven; daarna moet het blijkbaar afgelopen zijn. Men wenst of durft de overledene niet meer ter sprake te brengen, uit angst iets verkeerds te zeggen of oude wonden open te trekken. Het onderwerp wordt gemeden, terwijl de nabestaande er meestal veel meer bij gebaat is als er nog tot in lengte van jaren over zou worden gesproken. Al was het maar in een door SIRE gesuggereerd zinnetje als: ,,Wat zou je moeder nu van je tuin hebben genoten, denk je niet?''

De campagne is, als alle andere SIRE-campagnes, belangeloos gemaakt door een professioneel reclamebureau. Al meer dan dertig jaar werken reclamemakers er graag aan mee. Zo'n onderwerp van maatschappelijk belang vormt om te beginnen een mooie afwisseling voor hun dagelijkse praktijk van snoepgoed-, wasmiddelen- en winkeliersreclame, en het biedt vaak ook eerder ruimte voor opvallend, prijswinnend werk dan het zoveelste spotje voor een gsm of een automerk.

Jaarlijks komen er bij SIRE heel wat verzoeken binnen om een campagne over een bepaald onderwerp te maken. Eén keer per jaar buigt het bestuur zich over alle aanvragen. Het onderwerp moet actueel en van algemeen belang zijn, en geschikt voor de massamedia die de filmpjes en de advertenties altijd gratis plaatsen. Bovendien mag het goede doel niet zelf over een publiciteitsbudget beschikken. De verliesverwerking werd aangedragen door de Landelijke Stichting Rouwbegeleiding en bleek aan de criteria te voldoen.

Meestal zijn het belangengroeperingen die om een gratis campagne aankloppen, maar sinds kort werft SIRE ook via Internet (www.sire.nl) suggesties voor onderwerpen. Hoog bovenaan op het lijstje, met 294 stemmen, staat inmiddels het nut van sociale controle. Ondanks de al bestaande campagne `De maatschappij, dat ben jij' blijft dat blijkbaar een urgent onderwerp. Het geeft aan wat er de afgelopen jaren in de samenleving veranderd is: vroeger had sociale controle een negatieve ondertoon, nu wordt erom gesméékt. ,,Actie en reactie'', beaamt SIRE-voorzitter Greet Prins. ,,Vroeger was er te veel, je hoefde je hoofd maar buiten de deur te steken of er werd op je gelet. Nu kun je dood voor de deur liggen en er gebeurt nóg niks.''

Maar ze erkent tevens dat het bewerkstelligen van gedragsverandering zo ongeveer de moeilijkste taak is die men aan massacommunicatie (en reclame) kan opleggen. ,,Dat is dan ook niet onze primaire doelstelling'', zegt ze. ,,Wat we proberen is onderwerpen op de agenda te zetten en mensen aanzetten tot nadenken. Zo is onze recente campagne over pesten op school sindsdien overgenomen door de ouderverenigingen. Wij moraliseren niet, we zeggen alleen: dit is de situatie, denk er eens over na.''

Uit recent onderzoek is inmiddels gebleken dat SIRE bij ruim 59 procent van alle Nederlanders bekend is, al woekert hier en daar nog steeds het misverstand dat er sprake is van een overheidsinstelling. De vuurwerkcampagne is verreweg de bekendste. En de meeste onenigheid werd veroorzaakt door de campagne over vaders die thuis net zo onmisbaar zijn als op hun werk.