Buchanan: onruststoker in politiek Washington

De uiterst rechtse Republikein Pat Buchanan dreigt aan de Amerikaanse presidentsverkiezingen deel te nemen als kandidaat van een derde partij.

Opnieuw heeft Pat Buchanan, de conservatieve Amerikaanse populist, bewezen dat hij een eerste-klas onruststoker is. Ondanks zijn moeizaam verlopende campagne voor de presidentsverkiezingen is het hem gelukt om in één klap onrust te zaaien in twee politieke partijen.

De nervositeit is het grootst bij zijn Republikeinse partijgenoten. Vorige week verklaarde Buchanan (60) dat hij overweegt om over te stappen naar de Hervormingspartij van zakenman Ross Perot. Als kandidaat van díe partij zou Buchanan volgend jaar dan een gooi naar het Witte Huis doen.

Veel kans om het presidentschap te winnen heeft hij niet, maar wèl zou hij de uitslag kunnen beïnvloeden. Het schrikbeeld van Republikeinen is dat Buchanan zoveel conservatieve stemmen zal weghalen bij de gedoodverfde Republikeinse kandidaat, George W. Bush, dat Amerika opnieuw een Democratische president krijgt.

Ook in de Hervormingspartij heeft het voornemen van Buchanan grote beroering gewekt. Al maanden woedt in deze partij een machtsstrijd tussen de twee kleurrijke kopstukken: oprichter Ross Perot, de kleine miljardair met de grote flaporen en het zware Texaanse accent die in 1992 en 1996 presidentskandidaat was, en de populaire oud-worstelaar Jesse ,,The Body'' Ventura, die vorig jaar vrijwel iedereen verraste met zijn verkiezing tot gouverneur van Minnesota. Perot lijkt wel te voelen voor Buchanans kandidatuur, maar Ventura is al hard op zoek naar een tegenkandidaat.

Ventura heeft zijn oog onder meer laten vallen op de onroerendgoed-magnaat Donald Trump, in New York bekend om zijn opzichtige wolkenkrabbers en in de roddelpers om zijn tumultueuze liefdesleven. Trump heeft geen politieke ervaring, maar hij is er niet de man naar om te twijfelen aan zijn kansen of zijn geschiktheid om het land te leiden.

Als Buchanan besluit om over te stappen naar de Hervormingspartij, dan treft hij daar dus geen gespreid bedje aan. Maar in de Republikeinse partij is zijn positie nog veel problematischer: niet alleen is Bush nu al favoriet voor de nominatie, conservatieve kandidaten als Steve Forbes en Gary Bauer slagen er beter dan Buchanan in om zich als het christelijk-rechtse alternatief voor Bush op te werpen. Verbolgen verklaarde Buchanan vorige week op de televisie dat Democraten en Republikeinen tegenwoordig één pot nat zijn. ,,We hebben in Washington een één-partij-stelsel dat zich vermomt als een systeem van twee partijen. Wat we nodig hebben is een echte oppositiepartij.''

Buchanan is hoogst omstreden. In zijn onlangs verschenen boek A Republic, Not An Empire bepleit hij niet alleen een isolationistische buitenlandse politiek, hij suggereert ook dat de VS zich maar beter buiten de Tweede Wereldoorlog hadden kunnen houden, aangezien Hitlers ambities zich niet over de Atlantische Oceaan uitstrekten. Tirades tegen buitenlanders en illegale immigranten en kritiek op de grote ,,joodse invloed op het Amerikaanse buitenlandse beleid'', hebben hem het verwijt opgeleverd dat hij vreemdelingenhaat en antisemitisme aanwakkert.

De politieke ideeën van Buchanan sluiten maar voor een deel aan bij de Hervormingspartij, in veel opzichten een partij van het politieke midden. Perot won in '92 en '96 steun met zijn pleidooien voor economisch nationalisme (en tegen vrijhandelsakkoorden), voor een sluitende begroting, en voor hervorming van de financiering van verkiezingscampagnes.

Ook Buchanan is een protectionist, maar hij heeft zich vooral onderscheiden door wat hij eens noemde ,,de culturele oorlog om het hart en de ziel van het land'': de strijd tegen abortus, immigratie en positieve discriminatie. Dergelijke onderwerpen hebben bij de Hervormingspartij nooit een grote rol gespeeld. Jesse Ventura, economisch gezien een conservatief, is een uitgesproken voorstander van het recht op abortus, gelijke rechten voor homo's en de decriminalisering van prostitutie en marihuana - wat zijn bezwaren tegen Buchanan begrijpelijk maakt.

De Republikeinen hopen van harte dat Ventura erin slaagt om een alternatief voor Buchanan in het strijdperk te brengen, liefst iemand die aantrekkingskracht uitoefent op Democratische kiezers. Toen de linkse filmster Warren Beatty vorige maand erkende dat hij met de gedachte speelt om zich in de race om het Witte Huis te werpen, was er even sprake van dat hij een kandidaat voor de Hervormingspartij zou zijn. Maar inmiddels heeft Beatty laten weten dat hij een Democraat is en zal blijven.

Dat wil niet zeggen dat de Democraten niets van de Hervormingspartij te vrezen hebben. Een kandidaat als Trump, die het van zijn celebrity-status en zijn financiële middelen moet hebben, kan kiezers van beide partijen aanspreken. En zelfs Buchanan kan Democratische kiezers trekken: zijn populisme is altijd gericht geweest op Amerikanen van de lagere middenklasse die het economisch moeilijk hebben, een groep waar ook de Democraten op azen. Het probleem voor Buchanan zal zijn dat deze groep verbitterden door de economisch voorspoed van de afgelopen jaren sterk is geslonken.

    • Juurd Eijsvoogel