Oude vertrouwde chaos keert terug in straten van Rio

Nog niet zo lang geleden werden in Rio de Janeiro drie bekeuringen per jaar uitgedeeld. De stad bevond zich in een permanente chaos van brekende snelheidslimieten, genegeerde stoplichten en dwarsparkerende auto's. Elke agent die een aanval van bekeurlust kreeg, wilde in ruil voor wat geld zijn bonnenboekje wel weer wegbergen. Zo bleek de pechvogel die in het jaar 1997 twee van de drie bekeuringen in Rio op zijn naam kreeg, een krent die weigerde te `smeren'.

Het waren tijden van absolute vrijheid voor de automobilist. En van doden. Een concept als `alcoholcontrole' was in Brazilië nog onbekend. Zoals ook dat van de veiligheidsgordel. Totdat de regering anderhalf jaar geleden een nieuwe verkeerswet ontwierp. Onder hevig gegrom van de automobilisten moesten die rare touwtjes naast de voorbanken plotseling óm. In stoplichten werden laser-ogen gebouwd, en langs de wegen werden elektronische snelheiscontroles neergezet. `Vanaf nu mag je niet meer dronken rondrijden', luidde het bezorgde commentaar van veel automobilisten in Rio op de nieuwe wet.

Als stimulans aan gemeenten om serieus aan het bekeuren te slaan, heeft de regering de verkeersboetes ook flink verhoogd. Immers, de opbrengst vloeit in de kassen van de lagere overheden. Zo werd de nieuwe verkeerswet tevens een stimulans voor lokale autoriteiten om de corruptie bij de politie tegen te gaan.

Een aan de boetes gekoppeld puntensysteem zette de kroon op de opvoeding van de Braziliaanse bestuurder. Bij elke boete krijgt de automobilist nu een aantal strafpunten. Bij twintig punten wordt het rijbewijs afgenomen. Het gevolg is een levendige handel in strafpunten. ,,Ik leen je deze week mijn auto, als jij drie van mijn punten overneemt'', hoor je op feestjes. Ook zijn er bureaus die strafpunten `verkopen'. Wel is het verkeer een stuk gedisciplineerder.

Tot afgelopen week. Toen het parlement in Brasilia besloot met één pennenstreek de hele wet de nek om te draaien. In het vervolg moet elke automobilist - op het moment van de overtreding - zijn eigen boete ondertekenen, zo bedacht de voorzitter van de commissie voor transportzaken. Weigert de overtreder zijn eigen bon te tekenen, dan kan de politie nog haar best doen om twee onafhankelijke getuigen te vinden. Lukt dat niet, dan vervalt de boete.

Afgelopen donderdag werd de wetswijziging in de kamer aangenomen. ,,We hebben een einde gemaakt aan de boete-industrie, en de burgerrechten versterkt'', verklaarde de trotse ontwerper van het plan. Inmiddels zit de regering met de handen in het haar. In negentig procent van de gevallen krijgt de verkeersovertreder zijn boete per post thuisgestuurd. Lasers en elektronische ogen doen het werk van de agent. ,,Hoe moet iemand dan een handtekening zetten?'', vraagt de staatssecretaris van Verkeer zich af.

De enige manier is door het hele land een ,,gigantische structuur op te zetten'' met snelle wagens en motoren ,,die achter de automobilisten aanracen''. En dan nog. In het Braziliaanse wetboek staat dat niemand verplicht is bewijs tegen zichzelf te verzamelen. Kortom: niemand kan gedwongen worden zijn eigen boete te tekenen.