De Haagse Staat

PRINSJESDAG ALS `TABLEAU VIVANT' ...

Het wordt de week van de twee gezichten. Morgen neemt ceremonieel theater bezit van het Binnenhof en van de binnenstad in Den Haag. Hoofdakte: de troonrede. Woensdag en donderdag is de franje weer opgeborgen. Dan klinken urenlange voordrachten in de Tweede Kamer, bij wijze van Algemene en Politieke Beschouwingen.

Prinsjesdag is het tableau vivant van het Nederlandse staatsbestel. De leden van de Staten-Generaal houden hun jaarlijkse Verenigde Vergadering, voor welke gelegenheid zij ieder één gast mogen meenemen naar de Ridderzaal. Meestal is het de parlementaire partner die meekomt om te zien en gezien te worden. Maar sommige Kamerleden willen zich ook nog wel eens laten vergezellen door een bijstandsmoeder of een asielzoeker. En als enig medium dat wil registreren, is dat mooi meegenomen.

Wie niet komen, zijn zes parlementariërs van GroenLinks. Ze hebben zich vorige week, ook geheel volgens traditie, schriftelijk afgemeld bij de voorzitter van de Verenigde Vergadering, in een bewust weinig hoffelijk gesteld briefje. Te lezen valt dat ze verstek zullen laten gaan ,,als het staatshoofd de zogenaamde troonrede opleest''. En: ,,De reden voor onze afwezigheid is dat Prinsjesdag in hoge mate een ceremonieel karakter heeft, waarbij met het oranjebitter de monarchistische gevoelens maximaal gaan stromen. Wij bezitten deze gevoelens niet.'' Merk op: maximaal = royale woordspeling...

Goed, zes GroenLinks'ers minder dus. Maar wel met het complete kabinet, de leden van de Raad van State en enkele honderden vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties op de duizend stoelen in de Ridderzaal. En eveneens invité: circa 130 ambassadeurs en andere diplomaten van bevriende mogendheden. Wie morgen een foto zou nemen vanuit de nok van de zaal beschikt over een staalkaart van institutioneel Nederland.

... MET IEDER EEN EIGEN PLEK ...

Prinsjesdag is een spektakelstuk waarbij de rollen scherp zijn verdeeld. De krijgsmacht zorgt ervoor dat de Koning veilig kan reizen tussen Paleis Noordeinde en Binnenhof v.v. De politie Haaglanden zet vele honderden agenten in om het volk op gepaste afstand te houden. De voorzitter van de Eerste Kamer, de op één na hoogste in het staatsbestel, is verantwoordelijk voor de organisatie en het verloop van de vergadering. Hoewel, hier valt een pikanterie te noteren waarin het raffinement van de constitutionele monarchie tot uiting komt. Want baas in eigen huis zijn de Staten-Generaal niet helemaal. Dinsdagmorgen komt de ceremoniemeester van HM de Koningin instructies geven aan de Kamerleden die de Commissie van In- en Uitgeleide vormen, over de wijze waarop zij het koninklijk gezelschap dienen te begroeten en te begeleiden. In de Nederlandse verhoudingen laten hiërarchistische rollen zich soepeltjes omdraaien.

De Commissie van In- en Uitgeleide heeft geen andere taak dan mee te lopen met de Koningin en haar gezelschap. Maar echt eenvoudig is dat werkje niet. Het vergt zelfs repetitie, dinsdagmorgen. De Commissie moet rekening houden met de blazers van het Residentie-orkest die een door Jurriaan Andriessen gecomponeerde Intrada van circa anderhalve minuut spelen. En niet te vergeten: prins Claus heeft een iets kalmer tred dan een gemiddeld lid van een Kamercommissie.

Het wordt, als het vertrouwde scenario weer mag kloppen, een Prinsjesdagceremonie zonder grote verrassingen. Of wacht, er gonst een gerucht in het Kamergebouw: het gerucht dat er morgen ook een Verloving wordt aangekondigd. Formele bevestiging valt nergens te krijgen. Maar wel zijn er aanwijzingen, van dignitarissen die zich geheimzinnig zouden gedragen. Politieke waarnemers, een al even vage beroepsgroep aan het Binnenhof, trekken vooralsnog verbaasd de wenkbrauwen op. Zou het hof werkelijk de show van het kabinet-Kok II gaan stelen? In liefde is veel mogelijk.

Voor innovatie zorgt in ieder geval het ministerie van Financiën, dat morgen het koffertje met de Miljoenennota van minister Zalm de hele dag laat volgen door een webcam. Vanaf negen uur 's morgens is het rechtstreeks op Internet te zien via www.minfin/miljoenennota2000, tot en met de aanbieding van de stukken 's middags in de Tweede Kamer.

Zomaar een moderniteitje van de bewindslieden van Financiën, die op hun eigen laptops een nieuw belastingstelsel hebben uitgedokterd en ook anderszins dol zijn op digitale Spielerei.

... EN WOENSDAG WEER `ONDER ONS'

Nee, dan de vergadering van komende woensdag en donderdag, waarbij de leden van de Tweede Kamer weer gewoon `onder ons' zijn met het kabinet. Sinds enkele jaren geldt als regel dat het grote Kamerdebat naar aanleiding van de nieuwe rijksbegroting meteen na Prinsjesdag begint en niet pas twee weken later. Het zou de frisheid en scherpte van de parlementaire gedachtewisseling ten goede komen: politiek theater, in een `debat op hoofdlijnen', rechtstreeks te volgen via radio en televisie.

Met die scherpte is het de afgelopen jaren nogal meegevallen. Politieke tegenstellingen zijn in paars-Nederland nauwelijks nog op hoofdlijnen samen te vatten. Partijen bundelen `pakketten' van belangen, waarvan onderdelen zich steeds eenvoudiger laten uitruilen. De Algemene en Politieke Beschouwingen zijn mede daardoor uitgegroeid tot een schaduw-Prinsjesdag waarop alternatieve troonredes worden voorgelezen.

Omringd door werkgroepjes hebben fractievoorzitters geploeterd op een doortimmerde en wervende voordracht, waarmee zij hun politieke beweging weer eens op de kaart pogen te zetten. Hun verhalen zullen niet altijd even nieuw klinken. Vele ballonnen zijn al in de weken vóór de Derde Dinsdag opgelaten via opiniestukken en vraaggesprekken voor diverse media.

Zo laat het zich aanzien dat CDA-leider De Hoop Scheffer woensdag een pleidooi houdt om `verantwoordelijkheden' terug te geven aan burgers: in het onderwijs, de zorg, het openbaar vervoer, nutsbedrijven, etc. VVD-leider Dijkstal komt met vergelijkbare termen, over `verantwoordelijke burgers', maar Dijkstals liberale redenering zal anders lopen dan die over de middenvelders van het CDA. D66-voorman De Graaf heeft al schoten voor de boeg gelost over een Nieuwe Economie en zal er bespiegelingen over de gouden kansen van informatie- en communicatietechnologie aan vastknopen. PvdA-fractievoorzitter Melkert ziet, met de schatkist bijna op orde, kansen om het onderwijs en de zorg structureel aan meer middelen te helpen voor een `sterk en sociaal' Nederland.

Het kabinet zal ademloos luisteren. In de geruststellende wetenschap dat de kwijnende paarse coalitie in het zomerreces weer wat is opgefleurd. Wonderbaarlijke herrijzenis? Nee. It's the economy, stupid...

Redactie: Gijsbert van Es