Tweewerf hoera

Het door Van Wijnen (NRC Handelsblad, 14 september) bedoelde boek van E.M. Forster heet niet `Three cheers for democracy' maar Two cheers for democracy.

Deze verzameling essays, artikelen en teksten van radiopraatjes bevat onder meer `What I believe' uit 1939 en daarin valt te lezen waarom twee hoera's wat Forster betreft volstaan: ,,So two cheers for democracy: one because it admits variety and two because it permits criticism. Two cheers are quite enough: there is no occasion to give three. Only love the beloved republic deserves that.''

De derde hoera kon volgens Forster dus alleen klinken als van liefde sprake was – en liefde kon hij in de democratie niet ontdekken. Democratie was volgens hem slechts ,,less hateful than other contemporary forms of government''.

Forster begint `What I believe' overigens met een beschrijving van het belang van `personal relationships'.

Daarin weerklinkt de kernzin ,,We must love one another or die'' uit het gedicht 1 september 1939 van W.H. Auden.

Deze regel, zo valt te lezen in het bedwelmend prachtige tussen-haakjes-hoofdstuk van de roman A history of the world in 10,5 chapters van Julian Barnes, ontlokte aan Forster de bekentenis dat alleen al daarom Auden ,,[...]can command me to follow him.''