Schaakclub KGB

Er werd de afgelopen dagen veel geschreven over het `Mitrokhin Archief' en de oude dame Melita Norwood die in haar jonge jaren de westerse atoomgeheimen aan de Russen doorgaf, wekte algemene vertedering. Niet over het merkwaardige feit dat de verwende westerse mens zich zo onkwetsbaar waant dat hij vertederd raakt door Russische atoombommen wil ik het hebben, maar over de schaakgeheimen die onthuld worden in het boek van Christopher Adams en Vasili Mitrokhin, The Mitrokhin Archive: The KGB in Europe and the West.

Het internetweekblad The Week in Chess merkte op dat er iets geschreven werd over de match om het wereldkampioenschap tussen Anatoli Karpov en Viktor Kortchnoi in 1978 in de Filippijnse stad Baguio. Kortchnoi was uit Rusland overgelopen naar het westen, Karpov was de held van het Sovjetschaak.

Toen stond schaken nog in aanzien! Volgens Andrews and Mitrokhin was er een ploeg van maar liefst achttien KGB-officieren samengesteld om de nederlaag van de verrader Kortchnoi te verzekeren. Ze bemoeiden zich met de kleinste details. Karpov gaf Kortchnoi voor de achtste partij geen hand. Instructie van het KGB-team. De parapsycholoog Zoechar trok in de toeschouwersruimte rare gezichten, werd op verzoek van het team van Kortchnoi achter in de zaal gezet, maar zat bij de laatste beslissende partij opeens weer op de eerste rij. Ook dat was door de KGB'ers zo bedacht.

Misschien maakte het weinig uit. Karpov won met 6-5 (remises telden niet mee) en ik denk dat hij sterker was dan Kortchnoi. Maar het laat nog eens zien hoe belangrijk het schaken in de Sovjet-Unie door de politieke leiders werd gevonden. Over schaken en de KGB zou een apart boek moeten worden geschreven, vinden Andrews en Mitrokhin.

De KGB viel soms nog wel te verslaan, maar het Internationaal Olympisch Comité is ons te machtig. Vorige week dacht ik nog dat het misschien wel zou meevallen met de dopingcontroles in de schaakwereld, maar nee, het eerste overvalcommando van dopinginspecteurs heeft zich gemeld. Het was bij het open toernooi in de Italiaanse stad Porto San Giorgio. Voor de laatste ronde werden de leiders van het klassement en vijf door het lot aangewezen Italianen op verboden middelen onderzocht. Er zullen er wel een paar bij zijn die te veel koffie hadden gedronken. Moeten die straks hun prijs inleveren? Worden ze geschorst? Wie in de schaakwereld nog bij zijn verstand is, voert een achterhoedegevecht, lijkt het soms.

Dit wordt een wat onsamenhangende rubriek, maar ik vond dat ik u deze schokkende berichten niet mocht onthouden.

Goed nieuws kwam er uit Griekenland, waar in het plaatsje Litohoro aan de voet van de Olympus de Europese jeugdkampioenschappen voor allerlei leeftijdscategorieën werden gehouden. Daniël Stellwagen uit Soest werd tweede in de groep tot twaalf jaar.

Het gaat goed met de Nederlandse jeugdspelers. Dennis de Vreugt won vorig jaar het Europees kampioenschap voor spelers tot achttien jaar en nu kwam Stellwagen met de mooie score van 7 uit 9 heel dicht bij de titel. Vorig jaar liet dit bijzondere talent al zien dat hij van meesters en grootmeesters kan winnen en ook nu toonde hij zich een veelzijdig schaker die even graag een wilde koningsaanval als een rustig eindspel speelt.

Wit Erdos-zwart Stellwagen, vijfde ronde

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. f2-f3 0-0 6. Lc1-e3 Pb8-d7 7. Dd1-d2 c7-c6 8. 0-0-0 a7-a6 9. Kc1-b1 b7-b5 10. g2-g4 b5xc4 11. g4-g5 Pf6-h5 12. Lf1xc4 d6-d5 13. Lc4-b3 Pd7-b6 14. Pg1-e2 a6-a5 15. Pc3-a4 Lc8-a6 16. Pe2-g3 Pb6-c4 17. Lb3xc4 La6xc4 18. Pg3xh5 g6xh5 19. e4-e5 Lc4-b5 20. Pa4-c5 Dd8-c8 21. f3-f4 Het was nu nog niet te zien, maar van deze verdere verzwakking van de witte velden zal hij later in het eindspel veel last krijgen. 21...Dc8-f5+ 22. Dd2-c2 Df5xc2+ 23. Kb1xc2 Lb5-e2 Hij heeft net de tijd om zijn loper naar de andere vleugel te spelen. Zonder deze zet zou zwart in ernstig nadeel komen. 24. Td1-c1 Le2-g4 25. Kc2-d2 Tf8-c8 26. Pc5-a4 Ta8-a6 27. Tc1-c3 Lg7-f8 28. Pa4-c5 Ta6-a7 29. Th1-c1 e7-e6 30. Tc3-b3 a5-a4 31. Tb3-b6 Lf8xc5 32. Tc1xc5

Een vreemd eindspel. Wit wint een pion en het lijkt of hij heel goed staat, maar zwart heeft een plan waar wit moeilijk een verweer tegen vindt. 32...Kg8-g7 Het begin van een triomfantelijke opmars naar het hart van de witte stelling. 33. Tc5xc6 Tc8xc6 34. Tb6xc6 Kg7-g6 35. Tc6-c8 Wit beseft het gevaar nog niet en gaat een pion winnen die er weinig toe doet. 35...Kg6-f5 36. Tc8-h8 Kf5-e4 37. Th8xh7 Lg4-f5 38. Th7xh5 Ta7-b7 Zo dringt ook de toren binnen en alle zwarte stukken werken nu volmaakt samen. 39. b2-b3 a4xb3 40. a2xb3 Tb7xb3 41. Le3-f2 Tb3-b2+ 42. Kd2-e1 Ke4-f3 43. Lf2-g3 Kf3-e3 44. Ke1-f1 Lf5-d3+ 45. Kf1-g1 Tb2-b1+ 46. Lg3-e1 Tb1xe1+ 47. Kg1-g2 Ld3-e4+ 48. Kg2-g3 Te1-g1+ 49. Kg3-h3 Le4-f5+ 50. Kh3-h4 Tg1-g4+ 51. Kh4-h3 Tg4xf4+ Wit gaf op.

Een jeugdspeler die zijn plaats onder de volwassenen al lang gevonden heeft is de Fransman Etienne Bacrot, in 1997 de jongste grootmeester ter wereld en nu zestien jaar oud.

Kort geleden werd hij kampioen van Frankrijk en nu speelt hij een match van zes partijen tegen Alexander Beliavsky, die tegenwoordig de Sloveense nationaliteit heeft.

Beliavsky vloog naar Brussel en nam daar de trein naar de Noord-Franse stad Albert. In Lille moest hij overstappen, maar hij was in slaap gevallen, als ware hij Jannes van der Wal, en reed zonder het te merken door naar Londen. Vandaar weer terug naar Lille, waar hij niet nogmaals dezelfde fout maakte. Na twee partijen stond Beliavsky met 1,5-0,5 voor.

Wit Beliavsky-zwart Bacrot, tweede partij

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 c7-c6 3. Pg1-f3 Pg8-f6 4. Pb1-c3 e7-e6 5. Lc1-g5 h7-h6 6. Lg5-h4 d5xc4 7. e2-e4 g7-g5 8. Lh4-g3 b7-b5 9. Lf1-e2 Pb8-d7 10. d4-d5 b5-b4 11. d5xe6 b4xc3 Misschien een nieuwe zet. In Cramling-Galiamova, Belgrado 1996, werd 11...fxe6 gespeeld. 12. e6xd7+ Dd8xd7 13. Dd1-c2 g5-g4 Dit lijkt een ernstig tempoverlies in deze scherpe stelling. 14. Ta1-d1 Dd7-b7 15. Pf3-e5 Db7xb2 16. Dc2-a4 Db2-b5

Dit leek de zwartspeler waarschijnlijk een afdoende verdediging toen hij 13...g4 speelde, maar hij wordt hard uit de droom geholpen. 17. Td1-d8+ Zwart gaf op. Na 17...Kxd8 18. Pxc6+ verliest hij de dame.