Ook bij links is geld en vogue

Als de Partij van de Arbeid ooit nog eens de gelegenheid krijgt een nieuwe minister van Financiën te leveren, zou het verstandig zijn het Kamerlid A. van der Hoek uit Franeker voor die post te vragen. Van alle Haagse politici kan zij het beste met geld omgaan. Dat blijkt uit een eenvoudig, maar onthullend onderzoek dat Vrij Nederland vorige week publiceerde. Twee ijverige journalisten hebben de kadasters doorgespit en het huizenbezit van onze volksvertegenwoordigers tegen het licht gehouden. Hoeveel hebben de Kamerleden voor hun stulpje betaald en hoe hoog is hun hypotheek? Met het oog op de maatschappelijke discussie rond de hypotheekrente-aftrek zijn dat politiek interessante vragen, en bovendien heel makkelijk te beantwoorden. De meeste gegevens liggen gewoon ter inzage.

Voor een socioloog is zo'n onderzoek ook smullen omdat de koele cijfers die eruit rollen, een helder licht werpen op de veranderingen in het normen- en waardenpatroon van een groep toonaangevende Nederlanders. Toonaangevend omdat het gedrag van een politicus in zekere zin de uitkomst is van alle idealen, verlangens en wensen die kiezers in het stemhokje op hem projecteren. De politicus kan men daarom beschouwen als een verhevigde versie van de burger. Dat maakt hem of haar tot een sociologisch fenomeen.

Annet van der Hoek dus. Sinds vorig jaar lid van de Tweede Kamer, en nog weinig in het nieuws. Maar wat niet is kan nog komen, want het is, lijkt mij, een doorzetster. Dertig jaar geleden begon zij haar carrière met alleen MULO-A als jong arbeidstertje bij de Dunlop bandenfabriek in Drachten. In de avonduren volgde ze de opleiding voor directiesecretaresse, en dat lukte. Na twee jaar kon ze in die functie bij het Waterleidingbedrijf in Leeuwarden aan de slag. Vervolgens lonkten de hogere functies en door stug door te leren klom ze in twintig jaar op tot staffunctionaris Personeel en Organisatie bij GGZ Friesland.

Een self-made woman, die het leren nog steeds niet zat is want op dit moment studeert ze, naast haar Kamerlidmaatschap, rechten aan de Rijksuniversiteit Groningen. Dat weerhoudt haar overigens niet om ook actief te zijn in het Friese kunstleven. Zo is zij voorzitter van een jeugdtheatergroep, voorzitter van de Stichting Kunstuitleen Friesland, bestuurslid van Omrop Fryslan en bestuurslid van het Frysk Letterkundig Museum.

Het kan niet anders of achter dit cv gaat een moderne vrouw schuil die de mogelijkheden die de Friese samenleving bood met beide handen aangreep, ook al had ze bij de start alleen maar MULO. Een vrouw die in haar carrière het levenslang leren als motto heeft, die de cultuur, ook die in de eigen taal, actief bevordert en die ongetwijfeld, nu ze afgevaardigd is om het landsbelang te dienen, een droom verwezenlijkt die veel van haar vrouwelijke kiezers de afgelopen dertig jaar met haar mee droomden.

Wat maakt haar nu zo geschikt als toekomstige minister van Financiën?

Annet van der Hoek kocht, zo lees ik in Vrij Nederland, in 1986 een monumentenpandje in de binnenstad van Franeker voor 153.000 gulden. Hierop werd in 1995, het jaar waarin ze als voorzitter van provinciale PvdA-fractie opstapte, een hypotheek afgesloten van 1.080.000 gulden. In negen jaar tijd werd het karakteristieke woonwinkelpand bijna een miljoen meer waard. Niet omdat er een socialistische politica in woonde zo nemen we aan, en ook niet omdat de opknapkosten zo hoog waren, want bij monumenten worden die ruim gesubsidieerd, maar wel omdat ook Franeker deelde in de zegeningen van de kapitalistische eigendomsverhoudingen die tegen het einde van deze eeuw zo'n gunstige wending namen. En diezelfde politica had dat verdomd goed in de gaten. Net als haar bank.

Natuurlijk is zij niet het enige Kamerlid dat wel vaart bij de hypotheekrente-aftrek. Binnen haar eigen fractie zijn hypotheken van boven de vijf ton heel gewoon. Collega Zijlstra uit Woldendorp heeft ook een hypotheek van 1.080.000 gulden (zelfde aanbieding?), maar wel verdeeld over drie woningen. Dat maakt zijn financiële prestatie wat minder indrukwekkend. Kamerlid Marjet van Zuijlen sloot vorig jaar voor precies 1 miljoen een hypotheek af, terwijl de koopprijs van het huis 777.500 gulden was. PvdA-fractievoorzitter Melkert zelf doet het ook niet onaardig. Vier jaar geleden een woning in het Gooi gekocht voor 565.000 gulden en nu al een hypotheek van 870.000 gulden. Drie ton extra in vier jaar tijd, daarmee scoort hij beduidend lager dan Annet van der Hoek, maar het is duidelijk dat ook drs. A.Melkert te Bussum geen grote bijdrage aan de staatskas wenst te leveren.

Voor de goede orde, ook bij de andere politieke partijen woont men over het algemeen in een riant koophuis en heeft menigeen de fiscale voordelen van de hypotheek-ophoging ontdekt. Alleen, en dat is opvallend, bij de sociaal-democraten heeft men minder moeite met grote bedragen en leent men, zo lijkt het, wat zorgelozer en dus wat vaker. Geld met geld verdienen is ter linkerzijde en vogue. Waarschijnlijk werkt de wet van de profijtelijke achterstand ook hier. Nu het eindelijk mag, doet men het direct een stuk robuuster.

Dat is goed nieuws. Het emancipatieproces van de arbeidersklasse is ook in financieel opzicht een succes geworden. Bankieren met geleend geld, speculeren op de woningmarkt, het creëren van hoge aftrekposten, de hele trukendoos waarmee het kapitaal deze eeuw de arbeid op afstand kon houden is eindelijk in handen gevallen van het volk. En zeker in die van haar vertegenwoordigers, zo blijkt uit de cijfers.

Dat een vroeger fabrieksmeisje uit Friesland daarmee het hoogste rendement behaalde stemt, in het licht van de sociaal-democratische geschiedenis, dubbel tevreden.