Meesterbrein werkt als vanouds

Ton Sijbrands is blikvanger bij het Europees kampioen- schap dammen in Hooge- zand. De 49-jarige speler heeft meer bedenktijd nodig dan voorheen, maar staat na tien ronden op de gedeelde eerste plaats.

In de woonplaats van de olympische schaatskampioene Marianne Timmer zetelt een gemeentehuis dat in Legoland geen gek figuur zou slaan. De witte blokkendoos lijkt geschapen voor de damsport met z'n stoffige imago. De wandelgangen vormen een labyrint waarin het eenvoudig verdwalen is. De raadszaal blijkt pas na een lange zoektocht te traceren. De hoogste ambtenaren van Hoogezand legen hun broodtrommel. De beste dammers van Europa zijn in gepeins verzonken.

De sfeer is ontspannen en vriendschappelijk. De meeste spelers logeren in een hotel in Stadskanaal. Alleen Ton Sijbrands en Harm Wiersma hebben voor afzondering gekozen. Wiersma rijdt bijna elke avond naar zijn woonplaats Leeuwarden. Sijbrands zetelt in zijn vaste vakantieverblijf in het Drentse dorp Zeegse. Hij wordt vergezeld door een nieuwe levenspartner die hem na zijn scheiding op de been heeft geholpen. Sijbrands spreekt over een nieuwe fase in zijn privéleven die medebepalend is geweest voor zijn zoveelste terugkeer op het hoogste niveau.

De drie Nederlandse deelnemers lopen voor aanvang van de partijen kriskras door de speelzaal. Rob Clerc schudt de hand van Wiersma, met wie hij afgelopen week nog naar de bioscoop is geweest. Wiersma viel tijdens de film in slaap en maakt nog steeds een dromerige indruk. ,,Ik ben te veel bezig met andere zaken'', verklaart de zakenman die elke dag een artikel in De Telegraaf schrijft. ,,Ik heb weinig nachtrust, maar dat kan ook goed uitpakken. Gisteren had ik een bepaald soort scherpte die mij goed van pas kwam.''

Voor aanvang van de negende speelronde maakt Wiersma een joviaal gebaar naar Sijbrands. Maar Clerc en Sijbrands keuren elkaar geen blik waardig. Ze koesteren een oude vete die Sijbrands ,,in mijn graf wil meenemen''. Clerc noemt het ,,een uitstekend idee'' en acht een poging tot verzoening gedoemd te mislukken. ,,Wie moet wat bijleggen? Dat wordt een discussie zonder eind'', verwacht Clerc. Hij noemt Sijbrands ,,een introverte figuur met verschijnselen van paranoia''. Sijbrands weigert de naam van zijn aartsvijand uit te spreken. ,,Ik wil niets over hem zeggen'', verduidelijkt hij zijn standpunt.

Afgelopen week zaten beide dammers voor het eerst sinds jaren tegenover elkaar. Clerc speelt twintig jaar zonder tussenpozen op de grote toernooien. Hij is een internationale subtopper die triomfen vierde op nationaal niveau. Sijbrands was in de jaren zestig net als Wiersma een wonderkind met een encyclopedisch geheugen. Sijbrands behaalde vier Europese titels en twee wereldtitels. Hij is de `Heintje Davids' van de damsport. Hij nam twee keer afscheid en maakte even vaak een rentree. Zijn recente terugkeer was mede ingegeven door de gastvrijheid van de organisatie. De wethouder van de gemeente Hoogezand-Sappemeer bracht Sijbrands hoogstpersoonlijk naar het station.

,,Voor de damsport is het mooi dat een speler van zijn kaliber aan zulke evenementen deelneemt'', erkent Clerc. Wiersma is dezelfde mening toegedaan en roemt het ,,analytisch vermogen'' van Sijbrands. ,,Ik speel misschien frivoler dan Ton. Al zijn zetten hebben een eigen verhaal.'' De drie onderlinge partijen in Hoogezand eindigden in remise. Volgens de betrokkenen waren het geen verplichte vluggertjes. ,,Er stond een hoop prestige op het spel'', zegt Wiersma. ,,De klok kon meteen in werking, want we hebben elkaar natuurlijk geen hand gegeven. Het was leuk om te zien dat Sijbrands ook nerveus was'', glimlacht Clerc.

Volgens Clerc is de ruzie met Sijbrands ontstaan bij het WK in 1976, toen hij het spel van Wiersma als creatiever bestempelde dan het spel van Sijbrands. Bij de eerstvolgende ontmoeting weigerde Sijbrands de hand van Clerc te schudden. Na een verzoenend gebaar van Sijbrands reageerde Clerc op rancuneuze wijze. Jaren later werd Clerc door Sijbrands ,,een onsportieve speler'' genoemd die opzettelijk partijen tegen derden verloor om zijn rivaal een hak te zetten. Clerc lacht om het verwijt van Sijbrands. ,,Ik weet wie het zegt. Ik kan me ook nog wel een toernooi herinneren waarin hij heel eenvoudig won van een speler met wie hij daarvóór in training was geweest.''

Sijbrands bewaart goede herinneringen aan Hoogezand, dat in de jaren zestig bekend stond als het Nederlandse dammekka. Sijbrands maakte op veertienjarige leeftijd furore bij het Brinta-toernooi in Hoogezand. Hij speelde daar in 1963 voor het eerst tegen Wiersma, die vier jaar jonger was en nauwelijks boven de tafel van het dambord uitstak.

Beide spelers tilden de damsport in de jaren zeventig en tachtig naar een hoger plan. ,,Wij hebben destijds een trend gezet en baanbrekend werk verricht'', meent Wiersma. ,,Daar plukken de jongere spelers nog steeds de vruchten van. Ik teer nu op mijn ervaring. Maar ik heb tegelijktijd moeite met de motivatie. Daarom overweeg ik een rustpauze. Ik ben een studie economie begonnen en twijfel hevig aan het vervolg van mijn carrière.''

Sijbrands is positief verrast door zijn huidige spel. Ondanks de toegenomen concurrentie – als gevolg van de sterke spelers uit de voormalige Sovjet-Unie die nu onder een andere vlag in grotere aantallen mogen deelnemen – handhaaft hij zich schijnbaar moeiteloos aan de kop van de ranglijst. Maar de schijn bedriegt, meent Sijbrands. ,,Elke winstpartij kan de laatste zijn en de euforie temperen. Ik heb ook meer bedenktijd nodig dan vroeger. Het weifelen breng mij vaak in tijdnood.''

Sijbrands' sportieve toekomst is ongewis. Hij kan zich in Hoogezand plaatsen voor het WK. Maar die gedachte komt niet in hem op. ,,Ik weet niet hoe mijn toekomst eruit ziet. Laat staan dat ik mijn plannen in de openbaarheid kan brengen.''