BEWUSTZIJN

Harm Visser citeert in zijn verhaal `Zinloos bewustzijn' (W&O, 11 sept) verschillende onderzoekers op het gebied van de neurofysiologie, die experimenten hebben verricht met moderne computerapparatuur. Op grond van de onderzoeksresultaten veronderstellen zij dat er aanwijzingen zijn dat ons ogenschijnlijk bewust handelen in feite gestuurd wordt door cerebrale automatische besturingsmechanismen, waarvan de mens zich niet bewust is. Het paginagrote artikel laat helaas na te vermelden dat Sigmund Freud in Wenen rond de eeuwwisseling reeds gepostuleerd heeft, dat het menselijk onbewuste bestaat en verantwoordelijk moet zijn voor handelingen, die achteraf gerationaliseerd worden. Hierbij is de betrokkene zich niet bewust van het feit dat het een rationalisatie betreft! Dit is door Freud aannemelijk gemaakt in psycho-analytische procedures. Ik noem de verspreking, de betekenis van het `vergeten', van de `Fehlleistung' en de betekenis die aan dromen toegekend kan worden als uitingen van het onbewuste geestesleven. En dit alles werd destijds zonder de hulp van elektriciteit onderzocht.