Aan gratis lunch op de beurs komt langzaam een einde

,,There is no such thing as a free lunch'', zeggen ze wel op de beurs. Het economisch verkeer is rationeel, de beurs is rationeel. Rijk worden uit het niets is onmogelijk. Dat is natuurlijk niet waar. Het economisch verkeer is verre van rationeel, en dat de effectenmarkten efficiënt zijn valt bij nader inzien nogal tegen. Gratis valt er genoeg te lunchen. Bekend is de klacht over de uitgevers van wetenschappelijke titels, zoals Wolters Kluwer en Elsevier. Die verkopen hun tijdschriften voor veel geld aan de wetenschappelijke wereld (betaald door de overheid), terwijl die tijdschriften worden gevuld door mensen uit de wetenschappelijke wereld (betaald door de overheid). De uitgevers zitten er met een winstmarge tussen. Het internet bedreigt intussen dat gesloten circuit, en het kost de uitgevers nu de nodige moeite en kapitaal om zich aan de nieuwe, concurrerender wereld aan te passen.

Aan een andere gratis lunch komt binnenkort ook een einde, zij het na een bloeiend bestaan. Deze week werd in het belastingplan voor de volgende eeuw bevestigd dat het mes gaat in de talrijke aftrekposten van het huidige stelsel. De verzekeraars hadden hier een bloeiende praktijk van gemaakt: van goedbedoelde aanvullende levensverzekeringen tot de bijna provocerende producten als de Winstverdriedubbelaar: `de fiscus betaalt mee!'.

Beleggingsproductje maken, levensverzekeringetje van niks er aan vastgeplakt, en vervolgens als fiscaal aftrekbaar hebbeding in de markt zetten. Los van de maatschappelijke ethiek achter deze manier van ondernemen - niemand vroeg zich af wie de leraren op school betaalt en waarom 's avonds zomaar de lichtjes op straat gaan branden als het donker wordt - heeft de steeds grotere nadruk op het beleggen door verzekeraars nog een irrationeel effect gehad: concerns als ING laten beleggingswinsten in de eigen nettowinst sijpelen.

Dat leidt tot een merkwaardige spiraal: de beurskoersen stijgen, de beleggingswinst neemt toe, de winst per aandeel dus ook, waardoor de beurskoers stijgt. Het beursklimaat is in 1999 op de keper beschouwd totnutoe nogal mat. En hoewel verzekeraars ook tal van andere besognes hebben, valt dat - en het nakende belastingplan - samen met teleurstellende prestaties van verzekeringsaandelen. Dat Aegon uit de gratie is, is bekend. Het aandeel begon het jaar op 104 euro, en sloot gisteren op ruim 82 euro, een verlies van 21 procent in het jaar tot nu toe. Ook ASR (Amersfoortse Stad Rotterdam) laat zo'n beeld zien. Dat begon het jaar op 77 euro en sloot gisteren op een kleine 62 euro, een verlies van bijna 20 procent.

Voor de twee anderen is het moeilijker te constateren. Het Nationale-Nederlanden-cluster gaat schuil in het aandeel ING. En Amev maakt deel uit van het Belgisch-Nederlandse Fortis-aandeel. Met de nodige kanttekeningen mag worden gesteld dat ook de verzekeringsdelen van deze twee concerns uit de gratie zijn. Beleggers zijn er een stuk slechter van geworden dit jaar, maar de economie wordt er binnenkort als geheel misschien weer een beetje efficiënter door.

    • Maarten Schinkel