Veel te zien op weinig wit doek

De credits zijn de trots van het Filmjaarboek, waarvan onlangs de uitgave van 1998 verscheen. Ze zijn nog niet zo uitgebreid als in het Britse Sight & Sound, dat van elke film gemiddeld zo'n tweehonderd medewerkers noteert, maar vollediger dan de meeste binnen- en buitenlandse naslagwerken. Het Filmjaarboek 1998 vermeldt van elke, vorig jaar in Nederland uitgebrachte bioscoopfilm ongeveer zestig namen, van de regisseur tot de componist, van de casting director tot de stuntcoördinator. Van elke acteur wordt bovendien vermeld welke rol hij in de film speelt.

Dit jaar is er in het jaarboek, dat in zijn huidige vorm sinds 1995 verschijnt weer een categorie bijgekomen. Na de lijst met acteurs worden onder het kopje `Fragmenten', indien van toepassing, de films opgesomd waarvan in de betreffende productie stukjes zijn te zien. Bij de documentaire over Marcello Mastroianni Mi Ricordo, SÌ, Io Mi Ricordo van Anna Maria Tatò leverde dat een lijst met maar liefst 32 titels op, van Flying Down to Rio (Thornton Freeland, 1933) tot La Principessa della Canarie (Paolo Moffa, 1954). Het is het soort volledigheid waar de filmfreak van smult en de filmliefhebber van opkijkt.

Sommige cijfers in het boek stemmen treurig. Van alle 239 uitgebrachte films wordt als eerste vermeld hoeveel kaartjes er voor zijn verkocht, en dan blijkt dat 5000 bezoekers voor een arthouse-film al een heel behoorlijk aantal is. Vooral Nederlandse documentaires trokken weinig publiek, met als dieptepunt 213 bezoekers voor Double You Street, een documentaire van Martin Grootenboer over de Amsterdamse galerie W139. Waarschijnlijk werkten er aan deze film meer mensen mee dan dat hij bezoekers trok. Toch was 1998 een goed jaar filmjaar. Voor het eerst sinds 1983 werden er weer meer dan 20 miljoen bezoeken aan de bioscoop gebracht. Maar een zesde deel van dat getal kwam voor rekening van één film. Titanic van James Cameron, de meest succesvolle film aller tijden, trok in Nederland 3.415.335 bezoekers.

Behalve het traditionele jaaroverzicht van Jan Heijs, waarin de hoogte- en dieptepunten van het Nederlandse filmjaar worden opgesomd (de Oscar voor Karakter, het onverwachte succes van De Poolse bruid, de oprichting van Fine (Film Investeerders Nederland) BV en de ondergang van Robbert Wijsmullers ditributiemaatschappij Concordefilm) staan er dit jaar nog twee artikelen in het jaarboek. Pauline Kleijer beschijft het fenomeen Dogma 95, het manifest van vier Deense regisseurs dat door zijn absurde kuisheidsgelofte moeilijk serieus te nemen was (`de regisseur mag geen credit krijgen'), maar wel al de succesvolle films The Idiots van Lars Von Trier en Festen van Thomas Vinterberg opleverde. Ook het manifest zelf is in het jaarboek afgedrukt.

Jaarboekredacteur Hans Beerekamp schrijft over de zorgwekkende stand van zaken in de filmdistributie. Het faillissement van Concorde leidde er toe dat titels als Woody Allens Deconstructing Harry en David Mamets The Spanish Prisoner hier nog steeds niet vertoond zijn. Structureler probleem is het doekentekort, dat door de sluiting van de vier zalen van Alfa in Amsterdam nog nijpender werd. Van de problemen lijken vooral de middelgrote films de dupe te worden. Als enige oplossing voor de problemen ziet Beerekamp een drastische uitbreiding van het aantal zalen.

Hoofdmoot van het jaarboek vormen, naast de credits, de korte beschrijvingen van alle 239 uitgebrachte films, geschreven door 29 medewerkers van dagbladen, filmtijdschriften en -bedrijven. De meeste recensenten vertellen in de paar alinea's die elke film is toebedeeld niet alleen het verhaal na, maar beschrijven ook de ontvangst in de pers en geven relevante informatie over productie, regisseur en acteurs. Achterin het jaarboek is een lijst opgenomen van alle in 1997 in de Nederlandse bioscoop uitgebrachte films. Jammer is dat in dit naar volledigheid strevende naslagwerk de onderschriften bij de zwart-wit foto's alleen de naam van de film vermelden en niet ook die van de acteurs en actrices.

Hans Beerekamp, Harry Peters en Gerwin Tamsma: Filmjaarboek 1998. International Theatre and Film Books,

224 blz. ƒ35,-