`Ook moordenaars vrij in Algerije'

Een overgrote meerderheid van de Algerijnse bevolking heeft ingestemd met de `nationale verzoening', die de moslim-extremisten moet verleiden de strijd op te geven.

Kouba voelt zich weer veilig. Kouba, in het westen van de Algerijnse hoofdstad Algiers, staat bekend als bolwerk van het verboden, fundamentalistische Front van Islamitische Redding (FIS) en is berucht wegens een lange reeks van moordaanslagen in de afgelopen jaren. FIS-aanhangers wonen er nog steeds, maar het is er stukken rustiger geworden en een grote meerderheid van de inwoners heeft gisteren voor de `nationale verzoening' van president Bouteflika gestemd.

,,Er is geen geld, de meeste mensen zijn werkloos of komen maar moeilijk rond. En toch is er sinds de komst van Bouteflika als president, in april, nieuwe hoop'', zegt Abdelrahman, die in het centrum van Kouba videocassettes verkoopt en tv-toestellen repareert. Volgens Abdelrahman hopen vooral de jongeren dat er na het referendum van gisteren snel vrede komt, en daarmee ook verbetering van de economische situatie.

Dat optimisme is in grote mate gebaseerd op de berichten in de Algerijnse media over een toenemend aantal moslim-extremisten, aanhangers van de Gewapende Islamitische Groep (GIA) en het Leger van Islamitische Redding (AIS) dat de strijd opgeeft, de repentis. ,,In Aïn Defla: overgave van 70 elementen van de GIA-groep Katibat el-Mouahidine'' (El-Moudjahid), ,,26 terroristen geven zich over''(Liberté, ,,53 repentis in Jijel keren huiswaarts'' (Liberté), ,,9 terroristen leggen de wapens neer in Tizi Ouzou en Aïn Defla'' (Liberté).

De repentis worden verleid met de verzoenende gebaren van de regering. Op 5 juli kwamen volgens officiële cijfers 2.300 gevangenen – vermeende terroristen en meelopers - vrij als gevolg van een uitzonderlijke presidentiële gratiemaatregel voor veroordeelde extremisten die geen bloed aan de handen hebben. Deze eerste concrete stap en de aangekondigde, nog bredere amnestie gekoppeld aan clementie voor diegenen die zich overgeven en berecht zouden moeten worden – de facto onderwerp van het referendum – betreft naar schatting 5.000 tot 15.000 extremisten.

Als stok achter de deur heeft president Bouteflika ook aangekondigd dat zijn aanbod aan de gewapende moslim-extremisten op 13 januari 2000 afloopt. Tijdens bijeenkomsten voorafgaand aan het referendum heeft hij in niet mis te verstane bewoordingen gedreigd met een keiharde aanpak van alle verzetshaarden die er na die datum nog blijven. ,,De toorn van het volk zal vanaf die dag verschrikkelijk zijn!''

Een woordvoerder van het ministerie van Communicatie spreekt van ten minste 400 repentis die tot dusverre op het verzoeningsaanbod zijn ingegaan. ,,Het wordt een groot succes. Ze geven zich over bij bosjes en het gaat steeds sneller.'' Een aantal repentis werd bij de overgave gefilmd door de Algerijnse staatsomroep ENTV. Het waren beelden van gewapende jonge mannen met lange baarden die naar verluidt uit een GIA-eenheid zijn overgelopen. Ze werden niet op de tv ondervraagd.

Met repentis spreken kan nog helemaal niet, hebben de autoriteiten bepaald. Want er moet niet te veel duidelijkheid komen over hun daden. Hoewel de `nationale verzoening' in principe veel steun onder de bevolking geniet, is er veel onrust over de vraag wie er precies voor gratie of clementie in aanmerking moet komen, hoever de clementie moet gaan en wie daarover moet beslissen.

Bouteflika zegt dat wie zich schuldig heeft gemaakt aan moord, verkrachting of met explosieve aanslagen heeft helpen plegen, van de amnestie is uitgesloten en zal worden berecht. Maar heel wat mensen betwijfelen of dat ook zal gebeuren.

Reza Bekat, hoofdredacteur van de onafhankelijke krant El-Watan, staat uitgesproken kritisch tegenover de plannen van Bouteflika. ,,Iedereen komt vrij die de wapens neerlegt'', zegt hij. ,,Ook de grootste moordenaars. Je kunt toch niet in alle ernst verwachten dat zij er eerlijk voor uitkomen wat ze op hun kerfstok hebben? Het zijn immorele types, sadisten en opportunisten die morgen net zo goed opnieuw kunnen beginnen met verkrachten en moorden. De repentis die voor de tv-camera's zijn opgevoerd bleken allemaal – wat dacht je - onschuldige meelopers die van geen gruweldaad op de hoogte waren.''

Said, die ingenieur is maar geen baan vond en nu in Kouba een groentenwinkeltje heeft, is aanhanger van het FIS. Hij is een andere mening toegedaan. ,,Wij hopen dat ze allemaal amnestie kringen, dan alleen komt er echt vrede.''

De repentis staat bij terugkeer ook veel problemen te wachten. De woningen van veel jongeren `die de bergen zijn ingetrokken' zijn vernield bij wraakacties van het leger en gewapende burgers. Bovendien zijn overal nog gewapende burger-zelfverdedigingscomités actief, en de kans op verdere afrekeningen is niet denkbeeldig. ,,Je wilt toch niet dat de president die terroristen ook nog gaat beschermen tegen de volkswoede?'' vraagt Abdelrahman. ,,We zouden dat nooit accepteren. Maar met de tijd zullen de mensen hen opnieuw leren te aanvaarden.''