Beddeplanktijgers en vlindervoetjes

In de eeuwenoude erotische kunst uit China is de sfeer stevig pornografisch en toch haast paradijselijk.

De eigentijdse, Westerse porno-industrie patent leek er patent op te hebben, maar de 'Spring Palace Paintings' zoals de Chinese erotische kunst ooit werd gedoopt, zijn minstens zo niets verhullend. Groepsseks, praktiserende homo's en lesbo's en bejaarde Chinezen met een schandknaapje passeren de revue. De circa zeshonderd prenten en objecten op de tentoonstelling 'Erotische kunst uit China' brengen, met eeuwenoude schilderingen op zijde, papier of glas, vergelijkbare beelden aan het licht – met dat verschil dat deze in China alleen bestemd waren voor de elite.

Het raadselachtige is dat de soms onthutsende inhoud van de Chinese schilderingen nauwelijks afbreuk doet aan het poëtische gehalte van de voorstellingen. Behalve het talent van de kunstenaars lijkt hierbij vooral de visie op seks de doorslag te geven. De erotische taferelen maken deel uit van een totaalbeeld waarin de natuur en wooncultuur gelijkwaardige elementen zijn. De aandacht voor het detail van de Chinese penseelvoerders strekt zich in de composities uit over zowel de bergen aan de einder en de bloeiende pioenrozen in de tuin als over de sierlijke vingers van een concubine, speels tippend aan de roze voorhuid van de kloeke penis van haar metgezel.

De lichaamshouding van een ontkleed paar dat zich met overgave aan de `Kunst van de Slaapkamer' wijdt, wordt even expliciet in kaart gebracht als het meubilair en de plaats daarvan in de ruimte. Zoals de bamboestruik in de opening van het raamwerk, het kunstig bewerkte, houten bed met de geplooide groene doek, bestemd voor de opvang van de liefdes-essences, de groene vaas met de rode bloemen aan het hoofdeinde, de langwerpige tafel met het opengeslagen boek en het rode taboeretje op de tegelvloer. Daarnaast zorgen de uitgetrokken kleren voor liefelijk rimpelende kleurvelden in de tinten van jonge mossen en het schuchtere roze van de gepelde garnaal.

Paddestoel

In de oorspronkelijk op zijden rollen of in albums gepresenteerde prenten lijkt het bedrijven van de liefde een ritueel gebeuren. Dezelfde scènes worden steeds opnieuw voor het voetlicht gebracht. Op de uiterst verfijnde schilderingen uit de late Ming-periode, in de eerste helft van de zeventiende eeuw, hebben de figuranten dezelfde hebbelijkheden als op de prenten van later datum. De man in de kimono bijvoorbeeld die zich als een potloodventer presenteert aan een fraai gekapte, elegant geklede schoonheid. Zij neemt het geëtaleerde orgaan aandachtig in ogenschouw als gold het een exotische paddestoel.

Het album, getiteld Jinpingmei, gebaseerd op de gelijknamige, zeventiende-eeuwse erotische novelle, is een beeldverhaal over een levenslustige, rijke heer, Ximen Qing geheten, die zich vermaakt met zijn maîtresses Gouden Lotus en Li Ping'er. Gouden Lotus houdt zich op in een rijkgevulde bibliotheek waar zij aan de studeertafel een album met erotische afbeeldingen bestudeert. Zij belandt in bed, waar haar ranke gestalte gedeeltelijk aan het oog wordt onttrokken door Ximen Qing die boven op haar ligt, terwijl haar gebonden voeten, verstopt in piepkleine, geborduurde schoentjes, dartel in de lucht steken. De meest bizarre scène speelt zich in een woonvertrek af. Ximen Qing draagt een muts, laarzen en een weelderig kostuum, waarvan de broek een tikje omlaag is getrokken. Hij kijkt naar een salontafeltje waarop een wasbekken rust waarin zijn veelgebruikte, alweer stijf geworden orgaan, zorgvuldig met water wordt gereinigd door zijn tiptop geklede echtgenote en een dienstmaagd. Na deze wasbeurt maakt het echtpaar een onschuldig ommetje door de tuin.

Ximen Qing wordt vervolgens met open armen ontvangen door zijn beide maîtresses, met wie hij in de richting van het bed verdwijnt. De esthetisering van de wellust is in deze prenten bijzonder geraffineerd aangepakt. De scabreuze voorstelling waarin de genoemde beddeplanktijger zijn lange, ranke vinger in een zalfpotje steekt terwijl Gouden Lotus hem haar ontblote achterste aanbiedt, is misschien wel de meest intrigerende voorstelling van de serie. De sfeer is haast paradijselijk. De tijd lijkt te zijn opgeheven om plaats te maken voor de eeuwig wiegende palmbladeren achter het bleke karmijnrode houtsnijwerk van de balustraden. Gouden Lotus draagt een groene bloem in haar opgestoken zwarte haar. Haar lelieblanke huid tekent zich af tegen het groen van de omhooggeslagen rok en een bloedrode shawl. Ze laat haar hoofd rusten en wekt de indruk weg te dromen. Ximen Qing oogt als boeddha. Het is of de ontmoeting van zijn rechterwijsvinger met het zalfpotje het wonder van de verlichting in hem heeft doen plaatsvinden. Zijn andere hand rust op Gouden Lotus' blote bips. In de geserreerde compositie heeft dit enkele gebaar het effect van diepe tederheid.

In een album dat geïnspireerd is op een andere zeventiende-eeuwse novelle, getiteld Rouputan, besteedt de slaapkamerheld, Weiyangsheng, zoveel tijd aan zijn bed-avonturen met andere vrouwen, dat zijn echtgenote er aan onderdoorgaat. Nadat zij zelfmoord heeft gepleegd, besluit hij verder als boeddhistische monnik door het leven te gaan. De voorstelling waarin hij in zijn kloostercel ligt te slapen, is een opvallend origineel meesterwerkje. Een lange witte golvende baan die uit het hoofd van Weiyangsheng te voorschijn komt als een denkwolk in een strip, laat zien waarover hij droomt. De droomwolk strekt zich uit boven een schitterend weergegeven landschap met naaldbomen, om te eindigen bij een geborduurd kleed met een rolkussen waar Weiyangsheng zich omringd weet door vier goeddeels naakte schoonheden, terwijl hij zijn 'jaden schacht' in de 'jaden poort' van een vijfde vrouw heeft gestoken.

Damesportaaltje

Van het visualeren van de ontmoeting tussen het vrouwelijke en mannelijke orgaan hebben de makers van de erotische prenten erg veel werk gemaakt. Vrouwen en mannen worden vereeuwigd in onbestaanhare houdingen om het zicht op de ontvangst van het herenlid met balzakje in het damesportaaltje vooral niet te belemmeren. Ook iedere in deze zone aanwezige haar is tot vervelends toe geturfd. Een andere fixatie geldt de vrouwenschoentjes die op de prenten minstens zo prominent aanwezig zijn. Soms rusten ze op de handpalm van een man om in een meer actieve bui tot de massage van diens kruisstreek over te gaan waarbij de kleurige, puntvormige miniatuurschoentjes als vlindervleugels lijken te fladderen.

De aanblik van de ontblote voet zou slechts voorbehouden zijn aan de echtgenoot, voor wie de door verminking ontstane holte tussen hiel en tenen als een toegevoegde erogene zone zou fungeren. Een sterk verhaal. In het boek Wilde Zwanen. Drie dochters van China verhaalt de schrijfster, Jung Chang, over de ervaringen van haar grootmoeder. Een schoonheid met voetjes van tien centimer lengte. Ze waren op tweejarige leeftijd ingebonden, waarbij alle tenen met uitzondering van de grote teen, naar binnen onder de voetzool waren gebogen. Daarna werd er een zware steen op gelegd om de voetbotjes te breken. Jarenlang leed de grootmoeder helse pijnen. `De mannen zagen de gebonden voeten zelden naakt, omdat er gewoonlijk een laag rottend vlees overheen lag en ze stonken als de bindselen werden verwijderd.(-) De pijn werd niet alleen veroorzaakt door de gebroken botten, maar ook door de teennagels, die in de ballen van haar voeten groeiden', aldus Jung Chang.

Misschien is de verbeelding van de ideale omstandigheden voor het spel tussen de seksen wel de grootste troef van de Chinese schilders. Zelfs de lompe overgrootvader van Jung Chang, de vader van haar moeder, wist tot in de puntjes uit te dokteren hoe het koppelen van zijn beeldschone dochter aan een dertig jaar oudere, hooggeplaatste, rijke functionaris diende plaats te vinden. Nadat hij zijn niets vermoedende dochter naar de tempel had gestuurd, verscheen hij daar schijnbaar toevallig in gezelschap van de genoemde functionaris. Geheel volgens de verwachtingen raakte deze in vuur en vlam bij de aanblik van het vijftienjarige meisje in `een jasje in de kleur van een blauw eendenei, waarvan de zomen met gouddraad waren afgezet(-) Haar lange zwarte haar was in een enkele vlecht gekapt. Boven aan haar staart piepte een zijden, zwartgroene pioenroos'. Ook de gezichsthoek van waaruit de functionaris het meisje zou zien was volgens de schrijfster door haar overgrootvader berekend. `De houding waarin mijn grootmoeder geknield lag, onthulde niet alleen haar zijden broek (-) maar ook haar kleine voetjes in hun geborduurde satijnen muiltjes'.

Rechter Tie

De Chinese erotische kunst is in het Westen een vrijwel onbekend fenomeen, in het land van herkomst zijn tijdens de communistische revolutie de laatste resten Chinese erotica vernietigd. De diplomaat en schrijver van de rechter Tie-detectives, R.H. van Gulik, was de eerste Nederlander die er, in 1951, een studie over publiceerde die niet meer verkrijgbaar is. Dat er ooit nog erotische prenten en voorwerpen zouden worden opgediept, leek al helemaal niet tot de mogelijkheden behoren.

Het is de verdienste van Ferry Bertholet, die een jaar na de verschijning van Van Guliks publicatie in Amsterdam werd geboren, dat de kunstwerken nu te zien zijn. Zijn collectie van Chinese erotische prenten en voorwerpen, die zo'n duizend stukken telt, geldt als één van de belangrijkste verzamelingen op dit gebied. De expositie toont een keuze uit zijn collectie en wordt begeleid door tekstborden, maar een catalogus ontbreekt. Daarvoor kan het rijk geïllustreerde boek dienen dat aan de collectie-Bertholet is gewijd en door een specialist, de Chinese (literatuur-)historicus Yimen, van achtergrondinformatie is voorzien. Het boek, getiteld Dreams of Spring, kwam niettemin in de ramsj terecht. Er is een schat aan informatie in te vinden, zoals het feit dat de taoïstische mystici reeds doordrongen waren van het belang van seksbeoefening in hun streven naar harmonie van de tegenstellingen, het vrouwelijke Yin- en mannelijke Yang-principe. De vereniging daarvan zou zowel tot een gezond en lang leven leiden als tot de eenwording met de kosmos. Andere teksten sporen aan tot een zorgvuldige en tedere omgang met de partner: Begin met het strelen van de rug van haar hand en wacht tot eerste blosjes op haar wangen verschijnen.

`Erotische Kunst uit China. Van Ming tot Shanghai Belle Epoque', in de Kunsthal, Westzeedijk 341, Rotterdam. T/m 5 december. Di t/m za 10 tot 17u, zon- en feestdagen 11-tot 17 u)

`Dreams of Spring' verscheen bij The Pepin Press en is ondermeer verkrijgbaar bij De Slegte en bij boekhandels van de ICOB-keten. Prijs ƒ50

Uitgetrokken kleren zorgen voor liefelijk rimpelende kleurvelden