Tekort aan materiaal frustreert bouwwoede

Nederland neemt te veel hooi op zijn vork. Er wordt zoveel gebouwd dat een tekort dreigt aan zand, beton, hijskranen en bouwvakkers.

De heimachines in Nederland knallen als nooit te voren voor nieuwe spoorlijnen, tunnels, wegen en complete woonwijken. Nederland neemt zichzelf echter zozeer op de schop dat het dreigt vast te lopen. Waar haal je alle benodigde ingenieurs, bouwvakkers en gespecialiseerde juristen vandaan? Om nog maar te zwijgen van hei-installaties, hijskranen, beton en zand.

De situatie is al zo nijpend, dat deskundigen vandaag in Noordwijk bijeen zijn om de problemen te bespreken. In de nabije toekomst zal de situatie alleen nog maar moeilijker worden. Er staat een reeks kolossale infrastructuurprojecten op stapel, voorop de Betuweroute en de hogesnelheidslijn-zuid, maar ook nieuwe grote bouwlocaties (Vinex) en wellicht een uitbreiding van Schiphol of zelfs een geheel nieuw vliegveld op een kunstmatig eiland in de Noordzee.

De eerste tekenen dat de zaken uit de hand lopen dienen zich al aan. Deze week meldde het bouwvakblad Cobouw dat de voorraden betonnen heipalen snel op raken. De levertijden zijn fors toegenomen en menig project is hierdoor al tot stilstand gekomen of uitgesteld. Op dit moment is de toestand vooral in het noorden van het land lastig. Het probleem zal nog veel acuter worden wanneer eenmaal op volle kracht wordt gewerkt aan de hogesnelheidslijn-zuid en de Betuweroute. ,,Ik hoorde laatst van een aannemer dat als men echt wil opschieten met de hsl-zuid daarvoor alleen al 75 procent van alle in Nederland beschikbare zwaardere hei-capaciteit nodig is'', aldus Marcel Hertogh, infrastructuur-specialist van het adviesbureau Berenschot.

Ook de aanvoer van zand dreigt te stagneren. De directeur van het Samenwerkingsverband voor de landelijke industriezandvoorziening sprak er deze zomer al zijn bezorgdheid over uit. De problemen zijn sindsdien nog toegenomen, want de geplande winning op plaatsen in Gelderland en Limburg is voorlopig van de baan wegens moeilijkheden met vergunningen.

Heipalen kunnen uit het buitenland worden aangevoerd en zand kan uit het IJsselmeer of de Noordzee worden gehaald, maar dat kost beduidend meer en is er nog niet meteen. Moeilijker ligt het met mankracht. Bij een bouwproject aan de weg bij Vianen lopen inmiddels zes Duitse ingenieurs rond om het tekort aan Nederlandse ingenieurs op te vangen. Ondernemingen overwegen nog eens 150 jonge ingenieurs te halen uit Duitsland, waar nu iets minder emplooi is in die sector. Na een korte bijscholingscursus zouden ze aan het werk kunnen. ,,Voor de kortere termijn is dat bevredigend'', meent Hertogh. ,,al dienen ze zich wel aan te passen aan onze taal en onze cultuur.''

Het tekort aan ingenieurs belooft snel knellender te worden. Projecten lopen nu al vertraging op omdat ingenieursbureaus de ontwerpen door een overstelpende hoeveelheid werk niet op tijd gereed kunnen krijgen. Uit onderzoek bleek vorig jaar dat Nederland jaarlijks eigenlijk 750 nieuwe HBO-ingenieurs met als specialisatie civiele techniek nodig heeft, terwijl het er maar 500 bijkrijgt. Ook is er behoefte aan 410 ingenieurs civiele techniek van de technische universiteiten, terwijl die er maar 310 leveren.

Ook gespecialiseerde juristen zijn overbezet. De bouwhausse gaat immers ook gepaard met landonteigeningen en ingewikkelde contracten. De overheid heeft een speciaal notariaat in het leven geroepen in verband met de afwikkeling van de Betuweroute. Ze heeft alvast tijd laten reserveren bij de rechtbank in verband met de onteigening van land. Dit om geen onnodig oponthoud op te lopen.

Berenschot, organisator van het congres, hoopt overheid, bedrijfsleven en universiteiten en hogescholen op het congres van vandaag in Noordwijk wakker te schudden. Om het probleem althans enigszins het hoofd te bieden bepleit het de oprichting van een Nationaal Platform voor Infrastructurele werken, waarin vertegenwoordigers van alle genoemde groepen zitting zouden moeten hebben.

Minister Netelenbos (Verkeer en Waterstaat) erkende vanmorgen dat men de vinger aan de pols moest houden, maar zorgen maakt ze zich nog niet. ,,Er is geen reden om alarmerend te zijn'', aldus de minister.

Doordat ook veel andere sectoren in de economie al op volle toeren draaien en met een schaarste aan personeel kampen, is het echter niet zo eenvoudig voor de infrastructuur-sector de knelpunten aan te te pakken. Desondanks ziet Hertogh wel degelijk mogelijkheden om wat te doen. Hij verwijst naar de schaarste, die er enige tijd geleden bestond aan computerdeskundigen. De informatiesector wist dit deels te ondervangen door studenten al tijdens hun studie in deeltijd te laten werken. Zoiets zou ook met de ingenieurs-opleidingen denkbaar zijn.

Voorts zouden Nederlandse bouwbedrijven, die traditioneel weinig aandacht schenken aan innovatie, zich hierop meer moeten richten. Zo zou er wellicht meer dan tot nu gebruik gemaakt kunnen worden van informatietechnologie. De hele cyclus van overheidsbesluit, ontwerp door een ingenieursbureau en uitvoering van het project door een aannemer zou door een betere en vroegere coördinatie efficiënter kunnen worden gemaakt.

Ten slotte zou de overheid zich volgens Hertogh nog eens moeten beraden op zijn dikwijls wel heel erg trage besluitvorming. Uiteraard moet er inspraak zijn van de burgers en belanghebbende instanties. Het zou echter doelmatiger zijn de suggesties van buitenstaanders zoveel mogelijk aan het begin van een project te concentreren. Dan kun je ze meteen in het plan opnemen in plaats van tussentijds steeds kostbare en tijdrovende aanpassingen door te voeren.