Schuldenberg hoopt zich op in land van Calvijn

In Nederland wordt tweemaal zoveel geleend als gemiddeld in Europa. De Nederlandsche Bank maakt zich zorgen over de groeiend luchtbel in de economie. Nederland schuldenland.

De Nederlandse huizenbezitter leent zich suf voor zijn woninkje. Tegenover elke gulden die in Nederland wordt verdiend staat een hypotheekschuld van maar liefst 65 cent. Dat gaat in Oostenrijk anders. Ook daar beschikt de helft van de huishoudens over een eigen woning, maar de hypothecaire schuld bedraagt er slechts 5 procent van de nationale economie.

Over de oorzaken van deze grote verschillen laat de Nederlandsche Bank zich in het gisteren verschenen Kwartaalbericht niet uit, maar de toezichthouder maakt zich wel zorgen. Vooral de combinatie van een hogere rente en dalende huizenprijzen bezorgt DNB hoofdbrekens. Daarom begint zij een onderzoek naar de hypotheekverstrekkingen.

Van dalende huizenprijzen valt nu nog niets te merken. Ook in het tweede kwartaal zijn de huizen in vergelijking met een jaar eerder met gemiddeld 20 procent in waarde gestegen. Sinds 1991 is er sprake van een verdubbeling van de prijs. ,,Dergelijke groeicijfers zijn niet meer voorgekomen sinds het ontstaan van de zeepbel op de Nederlandse huizenmarkt eind jaren zeventig'', stelt DNB dreigend.

Een fikse daling van de huizenprijzen zou overigens niet alleen de huizenbezitter pijn doen die net voor (te) veel geld een pand heeft gekocht. Volgens DNB zou een prijsdaling van 40 procent – naar het prijspeil in 1996 – zelfs direct tot een krimp van de economie kunnen leiden.

De hypotheekverstrekkers zeggen geen schuld te hebben aan de hype op de woningmarkt. ,,Wij zijn altijd al terughoudend'', zegt een zegsman van ABN Amro. ,,Het kan nooit ons doel zijn om mensen in financiële problemen te brengen, alleen al omdat wij de problemen zelf terugkrijgen bij betalingsmoeilijkheden.''

Maar ook bij bankiers is er zelfkritiek. Vorige maand verbaasde Fortis-bestuurder Henjo Hielkema zich nog openlijk over het gemak waarbij zijn concurrenten hypotheekleningen verstrekken. Het financiële concern verscherpte de kredietvoorwaarden. ,,En nu wij de teugels strakker hebben aangetrokken, zie je direct dat wij inleveren op ons marktaandeel.''

De Nederlandsche Bank maakt zich zorgen over het gemak waarmee banken geld verstrekken. Zo nemen veel financiers bij de berekening van de financiële mogelijkheden het partnerinkomen voor 100 procent mee en wordt soms meer dan de executiewaarde van het huis gefinancierd. Ook hypotheekadviseurs, die soms ,,vrij agressieve marketing-technieken'' hanteren, spelen hierin een rol.

Volgens de Rabobank, de grootste hypotheeknemer van Nederland, zijn de kredietvoorwaarden de afgelopen tien jaar nauwelijks gewijzigd. ,,Wij vinden de situatie niet vergelijkbaar met die in de jaren zeventig. Het economisch fundament is nu veel gezonder. De waarschuwende vinger van de Nederlandsche Bank is begrijpelijk, maar wij vinden de situatie niet zorgwekkend.''

De publicatie van de Nederlandsche Bank komt op een pikant moment. Eerder deze week maakte het ministerie van Financiën het nieuwe belastingstelsel openbaar, waarin de aftrekbaarheid van hypotheken aan banden wordt gelegd. Alleen de rente op de schuld voor de eerste woning mag vanaf 2001 worden afgetrokken: voor extra leningen voor de boot of voor beleggingen geeft de fiscus niet meer thuis.

Dat Nederland en Denemarken op het vlak van hypotheeklasten koploper zijn in de Europese Unie valt niet los te zien van de prettige fiscale voorzieningen voor huizenbezitters in die landen. Maar de rente-aftrek is niet de enige aanjager van de huizenprijzen. Ook de lage rente, de krapte op de huizenmarkt en de stijgende huren dragen hun steentje bij. Maar al deze factoren blijven volgens DNB ,,duidelijk achter'' bij de feitelijke prijsstijgingen. Met andere woorden: de luchtbel wordt groter en groter.

    • Erik van der Walle