`Meer inspelen op urbanisatie'

Globalisering en regionalisering zijn twee kanten van dezelfde medaille. Wat is hun invloed op arme landen? Gisteren presenteerde de Wereldbank haar jaarlijkse `World Development Report'.

Overheden in ontwikkelingslanden, en ook ontwikkelingsorganisaties, moeten volgens de Wereldbank beter inspelen op de processen van urbanisatie en decentralisatie. De Wereldbank ziet in haar gisteren gepresenteerde `World Development Report 1999/2000' localization - de groeiende economische en politieke macht van steden, provincies en andere sub-nationale entiteiten - als ,,een van de belangrijkste nieuwe trends'' in de 21-ste eeuw.

Volgens de Wereldbank kan localisation samen met de toenemende globalisering van de Wereldeconomie de perspectieven voor ontwikkeling sterk verbeteren, maar ook leiden tot toenemende chaos en verarming. ,,Succesvolle localisation creëert een situatie waarin lokale entiteiten en andere groepen in de samenleving de ruimte hebben voor individuele autonomie, maar ook prikkels tot samenwerking krijgen'', aldus chef-econoom van de Wereldbank, Joseph Stiglitz. Decentralisatie kan volgens het Wereldbankrapport leiden tot een efficiënter lokaal bestuur, dat beter in staat is op plaatselijke behoeften te reageren. Tegelijkertijd bestaat het gevaar van een te grote bureaucratie op lokaal niveau, die de nationale economie kan destabiliseren.

De Wereldbank onderstreept dat de urbanisatie in ontwikkelingslanden zich zal voortzetten. Het aantal stedelingen in de geïndustrialiseerde en ontwikkelingslanden was in 1950 nog gelijk: 300 miljoen. Een halve eeuw later tellen de steden in armere landen 2 miljard inwoners, het dubbele van het aantal in de Westerse wereld. Volgens het rapport liggen 64 van de 100 grootste steden in ontwikkelingslanden en dit aantal groeit.

De Wereldbank meent dat steden zelf iets doen aan de problemen die urbanisatie met zich meebrengt: op het gebied van drinkwatervoorzieningen, elektriciteit, huizen, riolering en wegen bijvoorbeeld moeten lokale overheden het heft in eigen handen nemen. Zo kunnen ze geld lenen van de particuliere sector. De stad als motor van ontwikkeling in een land is geen nieuw concept, maar volgens het `World Development Report' is het wel de belangrijkste ontwikkeling van de komende eeuw.

De machtsverschuiving van nationaal naar lokaal niveau hangt volgens de Wereldbank samen met betere communicatie- en transportmogelijkheden en de wegvallende economische belemmeringen maken de wereld kleiner, waardoor de roep van lokale gemeenschappen om economische en politieke zelfbeschikking steeds luider klinkt. Hoe manifesteert regionalisering zich? Door de groei van het aantal landen bijvoorbeeld. Sinds 1991 zijn er 22 landen bijgekomen. Het is een versnipperend effect, onder meer als gevolg van etnische verschillen. Het zijn regio's die hun onafhankelijkheid gevraagd en vervolgens gekregen hebben. Maar regionalisering kan landen ook samenbinden. De verdrievoudiging van het aantal democratieën sinds 1970 ziet de Wereldbank als een manifestatie van regionalisering. In 95 procent van deze landen vinden lokale verkiezingen plaats.

Maar tegelijk met een beleidsverschuiving naar een lager niveau, groeit de afhankelijkheid van internationale samenwerkingsverbanden. Want informatietechnologie en de zich uitbreidende markten vergroten, of beter gezegd, compliceren de wereld eveneens. Joseph Stiglitz van de Wereldbank: ,,Globalizering is een enorme golf die landen kan doen kapseizen of voortstuwen.'' Volgens het Wereldbankrapport zijn localisation en globalisering twee kanten van dezelfde medaille en versterken ze elkaar. Volgens Wereldbank-president James Wolfensohn is tot nu toe te weinig aandacht uitgegaan naar het eerste.

De Wereldbank ziet in haar jaarlijkse rapport, dat is bedoeld om de discussie over ontwikkeling te stimuleren, voor de regeringen van ontwikkelingslanden vooral een bindende rol in de samenwerking tussen de instanties op de verschillende beleidsniveau's. Volgens de Wereldbank zijn strategieën om decentralisering tegen te houden zinloos. Als belangrijkste lessen tot nu toe noemt de Wereldbank het belang van duidelijke regels, waarin de verantwoordelijkheden tussen de verschillende bestuurslagen goed is vastgelegd.Niet alleen de overheidsuitgaven moeten worden gedecentraliseerd, maar ook moeten lokale overheden zelf inkomsten via bijvoorbeeld belasting kunnen genereren. Directe verkiezingen van burgemeesters en gouverneurs verbeteren de participatie en representatie van de bevolking.

De Wereldbank erkent in haar rapport dat het beleid van armoedebestrijding de afgelopen vijftig jaar in veel opzichten heeft gefaald. ,,Er is teveel gezocht naar één sleutel voor ontwikkeling'', zo staat in het rapport. Het aantal mensen dat in absolute armoede leeft, blijft volgens de Wereldbank stijgen en ook de inkomensverschillen tussen de geïndustrialiseerde en de ontwikkelingslanden blijven groeien. Aan het eind van dit jaar hebben naar schatting 1,5 miljard mensen een dollar per dag te besteden, in vergelijking met 1,2 miljard in 1987. Binnen 15 jaar zou dit op kunnen lopen naar 1,9 miljard mensen.