Surrogaatfamilie

Iedere werkdag, tussen acht en half negen 's avonds zit Yvonne van de Erve aan de televisie gekluisterd. Sinds 1990, het jaar waarin de soap The Bold and the Beautiful door RTL4 op de Nederlandse televisie werd gelanceerd, heeft de Bodegravense slechts acht afleveringen gemist. In 1994 richtte Van de Erve een fanclub op voor haar favoriete personages: Thorn en Macy, alias Jeff Trachta en Bobby Eakes. Ze hebben volgens haar talent en ze zien er goed uit. Op 14 oktober viert de fanclub zijn eerste lustrum. Trachta is ook van de partij. Is zijn komst een hoogtepunt voor haar? ,,Nee hoor'', zegt Van de Erve laconiek. ,,Ik zie Bobby en Jeff ieder jaar. Wel hoop ik ooit de set van The Bold te bezoeken – als mijn financiële situatie het toelaat.''

In Nederland bekende soaps als The Bold and the Beautiful (800.000 kijkers), Goede Tijden Slechte Tijden (1,8 miljoen kijkers), Goudkust (600.000 kijkers), Onderweg naar Morgen (850.000) en As the World Turns (380.000 kijkers) hebben allemaal hun eigen website op Internet. Op de website van The Bold staan onder meer biografieën van de personages (Stefanie won ooit een Emmy Award, Taylor werd door People Magazine uitgeroepen tot `een van de vijftig mooiste mensen van de wereld'). De website van As the World Turns bevat een horoscoop van de soapsterren en bij Goudkust wordt bijgehouden welke acteurs de meeste fanmail krijgen.

Sociologen beweren dat soaps – een verwijzing naar de Amerikaanse wasmiddelenfabrikanten die het drama in de jaren dertig sponsorden – het conservatieve antwoord vormen op de postmoderne samenleving. Vroeger was de wereld overzichtelijk; mensen woonden in een dorp, in het midden stond een kerk, er was een Waarheid. In onze postmoderne samenleving, met zijn honderden waarheden, zorgt de soap voor samenhang. Anderen, zoals columniste en soapverslaafde Emma Brunt, verklaren de populariteit van soaps uit een tekort aan genegenheid en menselijk contact. Brunt: ,,Waarom denk je dat soaps vooral bekeken worden door hoger opgeleide, mobiele vrouwen? Ze missen hun kinderen, ooms, tantes en neefjes. Eén druk op de knop en zie: de surrogaatfamilie.''

Is het `Paradise Lost'-effect – het verlangen naar traditionele waarden en normen – de enige verklaring voor de populariteit van soaps? Nee, vindt psychoanalytica, schrijfster en `soapist' Anna Enquist. ,,Een soap als The Bold and the Beautiful appelleert aan onze fascinatie met driehoeksverhoudingen. Eerst zit het personage Brooke ingeklemd tussen een vader (Eric) en zijn zoon (Ridge), later kan diezelfde zoon niet kiezen tussen Brooke (zijn ex) en Taylor (zijn verloofde). Dergelijke constructies zijn heel Freudiaans, want ze refereren aan de oedipale driehoek, de band tussen kind en ouders. Als dochters zich onvoldoende identificeren met hun moeder, of zonen met hun vader, hebben ze later moeite een volwaardige relatie aan te gaan. Soap als apotheose van de psychoanalyse? ,,Nee'', zegt Enquist, ,,want de doorsnee-soap is tamelijk onecht. Soapsterren doen nooit boodschappen, eten weinig en gaan niet naar het toilet. Soapouders proberen zich te profileren door hun kinderen, de opvoeding is bijzaak. Misschien is dat – een wereld zonder beslommeringen – nu juist zo geruststellend. En verslavend.''