OUD-PREMIER LUBBERS DENKT WEER MEE...

En toen was Ruud Lubbers er weer. Het is lang stil geweest rondom Lubbers, premier van Nederland van 1982 tot 1994 en nu hoogleraar `globalisering' in Tilburg. Het is een ongeschreven regel in Den Haag dat een oud-bewindspersoon na zijn vertrek geruime tijd zijn mond houdt over zijn voormalige beleidsterrein, al was het maar wegens de informatievoorsprong die een ex-minister nu eenmaal heeft. Lubbers bemoeide zich als premier zo ongeveer met alles. Zijn standaardvraag aan collega-ministers, ,,zal ik even met je meedenken?'', was roemrucht. Lubbers moest na zijn regeerperiode dus over veel dingen zwijgen.

Maar vijf jaar na zijn vertrek lijkt Lubbers zich steeds minder te laten hinderen door die ongeschreven regel. Na zo'n lange periode kan van een informatievoorsprong ook nauwelijks sprake meer zijn. En dus denkt Lubbers weer mee.

Even het rijtje onderwerpen langs. In de afgelopen maand sprak hij zich in een ingezonden brief aan Elsevier uit over de aanleg van de Betuwelijn, die volgens hem zal leiden tot `een financieel gat zonder dekking'.

Onder zijn voorzitterschap verscheen voorts een kritisch advies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken. Volgens die raad moet het defensiebudget omhoog, omdat Nederland anders zijn pretenties bij het meedoen aan internationale vredesoperaties niet kan waarmaken. Lubbers zat overigens niet zelf in de commissie die het advies schreef, maar het verscheen wel onder zijn formele verantwoordelijkheid.

Lubbers schreef ook nog een fel stuk tegen de euthanasiewetgeving van het paarse kabinet in de Volkskrant. Daarbij is volgens Lubbers sprake van `demagogie en misleiding', omdat de suggestie is gewekt dat er op euthanasiegebied nog niets wettelijk is geregeld. Het wetsvoorstel verdient volgens Lubbers zelfs het predikaat `fanatiek en fundamentalistisch'. Fijntjes voegt hij daar nog aan toe: ,,Politiek moet kennelijk zo voor D66 de bittere pil van het gekapseisde referendum en de misgelopen burgemeestersbenoeming in Utrecht worden verguld.''

Van het wollige taalgebruik waar hij als minister-president berucht om was – het Lubberiaans – is bij de publicist Lubbers weinig te merken. Het kwam hem op een terechtwijzing van D66-fractievoorzitter Thom de Graaf te staan. Onheuse retoriek die niet past bij Lubbers' karakter en reputatie, zo oordeelde De Graaf over de bijdrage van de oud-premier.

En dan is er ook nog zijn rede bij de opening van het Amsterdamse theaterfestival. Lubbers hield die rede als voorzitter van de raad van advies van het Nexus Instituut, een culturele instelling verbonden aan de Tilburgse universiteit. Hij neemt daarin impliciet de Kunstennota van staatssecretaris Van der Ploeg van Cultuur op de korrel. Meer jongeren bij cultuur betrekken? ,,Vraag niet aan de muzen zich aan te passen aan de toenemende infantilisering van de maatschappij.'' Cultureel ondernemerschap? ,,Vraag niet aan de muzen om ondernemer te zijn. Geld verdienen is niet hun belangrijkste taak.''

...HET CDA VINDT HET PRIMA...

Toen hij terugtrad als premier meldde Lubbers dat hij aan een periode van spirituele bezinning begon. Daaraan lijkt nu dus een einde gekomen. Een partij met zo'n lange bestuurlijke traditie als het CDA is gezegend met vele oud-premiers. Die kunnen zich soms voor de huidge CDA-leiders op buitengewoon onaangename wijze met de koers van de partij bemoeien. Zo was er enkele jaren geleden de ongehoord heftige kritiek van oud-premier Van Agt op toenmalig CDA-leider Heerma. Recentelijk nog bekritiseerde oud-premier Biesheuvel CDA-fractievoorzitter Jaap de Hoop Scheffer wegens diens – naar zijn mening ondoordachte – opstelling in de Nacht van Wiegel. Tot dit soort interventies heeft Lubbers zich echter niet laten verleiden.

De huidige CDA-top zegt het dan ook prima te vinden dat Lubbers zich weer in het politieke debat mengt. De Hoop Scheffer noemt het ,,heel plezierig'' dat Lubbers ,,met zijn gigantische ervaring'' zich weer laat horen. ,,Ik ga daar heel ontspannen mee om.''

Partijvoorzitter Marnix van Rij vergelijkt Lubbers met Johan Cruyff. ,,Die was eerst een unieke voetballer en vervolgens een begenadigd commentator. Bij de politieke concurrentie worden nog altijd mensen zenuwachtig als Lubbers in de pen klimt. Dat doet me groot genoegen.''

Lubbers bekleedt geen officiële functies meer in het CDA, maar wordt nog wel regelmatig geraadpleegd door de partij. De standpunten die Lubbers tot nu toe heeft ingenomen, wijken ook niet af van die van de fractie.

Maar Lubbers formuleert, zeker wat euthanasie betreft, wel heel wat polemischer. De Hoop Scheffer: ,,Lubbers maakt van zijn hart geen moordkuil. Die vrijheid heeft hij. Ieder kiest zijn eigen woorden. Ik kies voor een andere toon.''

Maar mag Lubbers zich als minister van Staat, en dus als adviseur van de koningin, wel mengen in partijpolitiek gekrakeel?

Ach, dat hebben ministers van Staat, zoals Oud en Drees, in het verleden op gezette tijden ook gedaan.

Tweede-Kamerlid Wim van de Camp, die in 1986 op de slippen van Lubbers in de Kamer werd gekozen: ,,Iemand als Lubbers laat zich niet reduceren tot éminence grise.''

...EN RUIJS DOEMT WEER OP

Volgens Van Rij is het belangrijk dat de ,,huidige generatie in het CDA, die het moet gaan doen'' goede contacten blijft onderhouden met de generatie-Lubbers. Of zou Lubbers toch nog een keer zelf aan het roer willen staan?

Zijn grote voorbeeld is immers Ruijs de Beerenbrouck, de eerste katholieke premier van Nederland die in 1929 na een afwezigheid van vier jaar terugkeerde als minister-president. Vorig jaar heeft Lubbers nog een deel van een boek gewijd aan deze katholieke erflater.

Volgens mensen uit Lubbers' omgeving is er echter geen sprake van dat hij nog een functie in de politieke frontlinie ambieert. Lubbers heeft immers het record van Ruijs als langst zittende premier van Nederland al gebroken. Maar Wim van de Camp stelt wel: ,,Laat ik dit zeggen: de heer Lubbers is jonger dan de heer Kok. Hij is nog buitengewoon gemotiveerd, alert en fris. Misschien gaat hij Bolkestein nog weleens opvolgen bij de Europese Commissie. Wie weet?''

Rest de vraag waarom Lubbers juist dit moment heeft gekozen om politiek weer van zich laten horen? Een e-mail met die vraag naar de oud-premier gestuurd. Kort daarna staat hij op de voice mail: ,,Dit is een bericht van Ruud Lubbers. Ik kan daar simpel over zijn. Ik had iets meer tijd in de zomer, rustig in de tuin. Dingen die me frappeerden, lieten me de pen in de inkt dopen. Het ligt iets anders bij de opening van het theaterseizoen. Dat kwam via het voorzitterschap van Nexus. En omdat ik Nexus belangrijk vind, heb ik daar tijd in geïnvesteerd. Dat is het antwoord. Het goede ermee.''