Kiarostami wint met `riskante film'

De Iraanse regisseur Abbas Kiarostami sleepte met zijn film `The Wind Will Carry Us' twee prijzen in de wacht op het festival in Venetië. ,,Ik probeer de nieuwsgierigheid van de kijker te prikkelen.''

De nieuwe film van Abbas Kiarostami (Teheran, 1940) heeft op het filmfestival van Venetië twee prijzen gewonnen. The Wind Will Carry Us kreeg zowel de grote prijs van de jury als de prijs van de internationale pers. ,,De film is geïnspireerd op een gedicht van Forough Farrokhzad'', zegt de regisseur, vertaald door zijn Iraanse tolk, een paar dagen voor de bekendmaking van die prijzen tegen vier journalisten op een kamer in hotel Excelsior.

,,Farrokhzad schreef veel over de betekenis van de dood voor het leven. Het gedicht dat in de film geciteerd wordt, gaat daar ook over. De eerste regels luiden: `In mijn nacht, zo kort, helaas/ Staat de wind op het punt de bladeren te ontmoeten.' De oude vrouw in de film is zo'n blad. De mannen wachten op haar dood.'' The Wind Will Carry Us speelt zich af in Siah Dareh, een dorp in het Koerdische noorden van Iran. In de schitterende eerste scène van de film rijden daar drie mannen naartoe over een kronkelende weg in een kaal landschap. Ze moeten bij een eenzame boom rechtsaf. Maar bij welke? De stilstaande camera houdt zo'n afstand tot de mannen, dat er vele eenzame bomen tegelijk in beeld zijn.

Kiarostami's stijl met zijn statische, wijde beelden is beïnvloed door het werk van de Franse regisseur Bresson, zegt de Iraniër. ,,De camera staat stil om de concentratie te bevorderen.'' Van de drie mannen die naar Siah Dareh gaan, komt er tijdens de film maar één in beeld, van de anderen horen we alleen af en toe de stemmen. Wat de mannen precies in het dorp komen doen, blijft lang ongewis. De kijkers weten het net zo min als de dorpsbewoners. ,,In mijn film zitten geen geweld, geen seks, geen special effects'', zegt Kiarostami, die terwijl de tolk vertaalt, geamuseerd naar zijn ondervragers kijkt. ,,Nieuwsgierigheid is het enige middel waarmee ik kan werken, net als Sheherazade van duizendenéén nacht. Ik probeer de nieuwsgierigheid van de kijker te prikkelen.''

Je kunt uit The Wind Will Carry Us opmaken dat de mannen journalisten zijn die wachten op de dood van een oude vrouw om de rituelen tijdens haar begrafenis te filmen of te fotograferen. Maar de aanwijzingen zijn schaars, te schaars voor sommigen; na afloop van de film bleek dat vijf van de zes journalisten het verhaal niet gevolgd hadden. ,,The Wind Will Carry Us is een riskante film'', verzucht Kiarostami. ,,De kijker kan zijn nieuwsgierigheid ook verliezen.'' De regisseur opperde nog dat de Engelse ondertitels van zijn film misschien niet perfect waren.

Kiarostami gelooft wel in onvoltooide cinema, waarbij de kijker de gaten in het verhaal moet invullen. Elke kijker creëert volgens Kiarostami uiteindelijk zijn eigen film. Volgens Kiarostami kijken Iraanse kijkers anders naar zijn films dan westerse. ,,Het Perzisch is een poëtische taal. In Iran scheppen mensen daardoor meer plezier in mijn films dan in andere landen. In het westen gaat men dieper op het onderwerp in, voor de kijkers daar zijn mijn films zwaarder.'' Uiteindelijk is er volgens Kiarostami niet zoveel verschil. ,,Mensen reageren overal verschillend op verschillende soorten film. Mensen kijken anders naar Amerikaanse en Indiase soaps dan naar mijn soort films. Ze gaan naar de bioscoop om geamuseerd te worden, niet om na te denken. Vaak komt de censuur niet van de regering, maar van de kijkers.''

De politieke situatie in Iran is volgens Kiarostami nu beter voor de cinema. ,,Maar de veranderingen zijn nog niet erg stevig. Daar is meer tijd voor nodig, meer tijd dan we nu kunnen beseffen.'' Hij voorziet problemen met de censuur wat The Wind Will Carry Us betreft. Vooral de monoloog van de dokter, in wie Kiarostami zichzelf ziet, zou door `kortzichtige' mensen verkeerd uitgelegd kunnen worden. De dokter houdt een pleidooi voor het genieten van het leven, en gelooft niet in een hiernamaals. De film lijkt een pleidooi voor een soort voortleven te houden. ,,Aan het slot wordt een bot van een mens, dat de man op een begraafplaats heeft gevonden, in de rivier gegooid. Het bot glijdt met de stroming mee. Het leven gaat door, het leven is eeuwig'', zegt de regisseur. Kiarostami omarmt verandering in zijn film. The Wind Will Carry Us wordt niet zijn laatste film, maar wel de laatste film die hij laat meedingen naar een prijs op een festival. Hij zal het een paar dagen later aankondigen, tijdens de prijsuitreiking in Venetië. ,,Ook atleten worden trainers om plaats te maken voor de jongeren.''