Bouw ligt stil door ruzie over geurgrens

Het nieuwbouwproject Saendelft in Assendelft ligt al sinds februari stil door bezwaren van Forbo. De linoleumfabriek vreest dat de bewoners gaan klagen over stank.

De eerste verdieping was er nog net opgezet. Maar sinds februari staat hun huis half afgebouwd op een zanderige vlakte in Assendelft te wachten. Peter Hof had er nu eigenlijk al met zijn gezin moeten wonen. Maar het wordt waarschijnlijk een jaar later. ,,We hebben een schade van vijftigduizend gulden'', roept hij. ,,Bruto over twintig jaar'', voegt hij er meteen aan toe. Toch komt dat neer op hogere maandlasten van ruim honderd gulden.

De bouw van nieuwbouwproject Saendelft in het Noord-Hollandse Assendelft ligt al sinds februari stil. Daardoor zijn in ieder geval 814 kopers ernstig gedupeerd. Zij worden gemangeld tussen de al jarenlang ruziënde linoleumfabriek Forbo in Krommenie en gemeente Zaanstad. De inzet: geurhinder, geurbelasting en geurgrenzen. Forbo wil de woningen niet zo dicht bij de fabriek omdat het daarmee in zijn groeimogelijkheden beperkt zou worden. Forbo wil een grens van 700 meter hanteren, de gemeente Zaanstad vindt 180 meter genoeg. Tot deze week hadden de bewoners hun hoop gevestigd op de bestuursrechter in Haarlem. Tevergeefs. Een geding dat de gemeente Zaanstad had aangespannen haalde niets uit. De rechter bepaalde dat de bouw niet mag worden hervat. Een uitspraak van de Raad van State moet worden afgewacht. Die komt waarschijnlijk niet voor december.

De kwestie met het plan-Saendelft sleept al jaren voort. Linoleumfabriek Forbo in Krommenie, met 850 werknemers een grote werkgever in de Zaanstreek, maakt al vanaf 1993 bezwaar tegen de Vinex-locatie waar vijfduizend woningen zijn gepland. Volgens Forbo komen de eerste 814 woningen binnen de geurgrens van de fabriek te liggen en het bedrijf vreest fysiek te worden opgesloten. Want als er wordt uitgebreid op of naast het fabrieksterrein, hebben de bewoners de kans om hier tegen bezwaar aan te tekenen. Gemeente en provincie vinden Forbo's vrees onterecht. ,,Forbo stinkt helemaal niet. Vorig jaar heeft maar één persoon over Forbo geklaagd'', zegt de gemeentewoordvoerder.

Vooruitlopend op de bestemmingsplanwijziging verleende de gemeente Zaanstad met de zogeheten artikel-19-procedure vroegtijdig vergunning voor de bouw van de 814 woningen. De gemeente wees de bezwaren van Forbo van de hand, omdat deze woningen op meer dan 180 meter van de fabriek komen te liggen. De bouw begon. Maar Forbo tekende bezwaar aan bij de Raad van State en stapte naar de rechter. In februari schortte de rechter de bouw voor onbepaalde tijd op. De vergunning had niet verleend moeten worden, aldus de rechter. Deze week gaf de rechter Forbo opnieuw gelijk. De rechter oordeelde dat er een kans bestaat dat de Raad van State het bestemmingsplan niet zal goedkeuren, waardoor de woningen onrechtmatig gebouwd zouden zijn. Volgens de advocaat van Forbo, E. van der Laan, heeft de gemeente Zaanstad een groot risico genomen met de artikel-19-procedure. ,,Om daarmee een bouwvergunning te verlenen aan ruim achthonderd woningen is al extreem. Helemaal als je weet dat er ernstig bezwaar tegen wordt gemaakt'', zegt Van der Laan.

,,De gemeente heeft power-play gespeeld'', zegt toekomstige bewoner Hof. Hij is voorzitter van de Bewonersvereniging Bengalen die een deel van de gedupeerden vertegenwoordigt. Achteraf is het volgens hem onbegrijpelijk waarom de eerste fase van Saendelft zo dicht bij Forbo moest beginnen. ,,Er komen vijfduizend woningen. Er was genoeg ruimte om eerst verder weg van de fabriek te bouwen.'' Juist omdat al lang bekend was dat Forbo ernstige bezwaren had, was het beter geweest om de juridische geschillen eerst uit te vechten.

Ook de directie van Forbo vindt het onbegrijpelijk dat de gemeente zo heeft gehandeld. Forbo stelde dit jaar voor om tot een compromis te komen. Het bedrijf wilde praten over de 700-metergrens als er sprake zou komen van een `totaaloplossing', maar voor Zaanstad was en is 180-metergrens uitgangspunt, zo bevestigt de gemeente. ,,Wij willen dicht tegen de bestaande bouw aanbouwen om het groen te sparen'', zegt de woordvoerder. Forbo heeft laten doorschemeren dat het Zwitserse moederbedrijf niet meer in de Zaanstreek wil investeren.

Advocaat Van der Laan betoogde tijdens een van de rechtszittingen dat de gemeente zich in ,,dwangsituatie'' had geplaatst. In 1996 had de gemeente een publiek-private samenwerking afgesloten waarin was vastgelegd dat er vijfduizend woningen zouden worden gebouwd. Zonder dringende juridische redenen kan Zaanstad hier niet van af. Van der Laan: ,,Vanuit de toen ontstane dwangsituatie zijn inmiddels overduidelijke bezwaren van Forbo weggeredeneerd, omgekeerd en hier en daar zelfs in het absurde getrokken.'' De gemeente ontkent in een dwangsituatie te verkeren. Wel is het volgens de woordvoerder zo dat de gemeente het risico loopt een voorfinanciering van drie miljoen gulden kwijt te zijn als de bouw niet wordt hervat.

De toekomstige bewoners denken weinig last te hebben van Forbo. ,,Het is de schoonste fabriek van Nederland'', zegt Hof. De Forbo-advocaat nuanceerde dit tijdens een rechtszitting. Nieuwe bewoners zullen Forbo wel als hinderlijk ervaren ,,omdat deze veelal geen binding hebben met het bedrijf en de Zaanstreek''.

Veel van de gedupeerde kopers hebben elkaar dit jaar al goed leren kennen. Hof: ,,We zijn al een vriendenclub. Maar of we ooit bij elkaar komen te wonen is nog maar de vraag.'' Inmiddels hebben veel kopers hun oude huis verkocht. Zij moeten tijdelijk een woning huren. Ook lopen hun hypotheekoffertes en koopcontracten af die zij alleen tegen hogere prijzen kunnen verlengen. Ondanks alle problemen willen de meeste kopers toch in Saendelft gaan wonen. Hof: ,,Wij hebben een mooie twee-onder-een-kap gekocht. Dat is gewoon ons huis.''