Vernieuwing raakt homo giralicus niet

De plannen voor het belastingstelsel na het jaar 2000 die de bewindslieden op Financiën komende week presenteren grijpen diep in veel bij financiële instellingen. `Confectieleverancier' Postbank denkt er niet veel last van te krijgen.

De ruim 7 miljoen klanten van de Postbank hebben alleen maar te winnen bij de belastingherziening. De spaarders en beleggers gaan er wat op vooruit dankzij de nieuwe fiscale vrijstelling van vermogen tot 37.500 gulden (het dubbele voor gezinnen). De hypotheekleningen die huizenbezitters bij de Postbank hebben afgesloten zijn waarschijnlijk vrij van de complexe belastingconstructies waaraan straks een einde komt.

,,Wij leveren geen maatwerk, maar confectie: producten die voldoende zijn voor 85 procent van onze klanten'', zegt D. Laman Trip, directievoorzitter van de Postbank. ,,Miljoenen Nederlanders zullen niets merken van het nieuwe stelsel en onder hen zijn veel van onze klanten.''

De Postbank mikt op wat Laman Trip noemt de `homo giralicus', de klant die anders dan de veeleisende `homo baliecus' niet veel advies wil, maar zelf thuis wenst te kiezen uit standaardproducten. ,,Gebruiksgemak is een belangrijk onderdeel van onze marketingstrategie'', zegt Laman Trip. De bankier is dan ook ,,best enthousiast over het geheel'' dat minister Zalm en zijn staatssecretaris Vermeend van Financiën van plan zijn.

De belasting over rente en dividend vervalt en wordt vervangen door een vaste heffing over het vermogen van 1,2 procent (30 procent over een fictief rendement van 4 procent).

,,Dat betekent een versimpeling voor de klant bij de keuze van een spaar- of beleggingsproduct, doordat niet meer hoeft te worden nagedacht over de fiscaliteit'', zo verwacht Laman Trip. ,,Bij onze zestien beleggingsfondsen wordt alleen nog gekeken naar risico en rendement.'' De vier fondsen die wel zijn gericht op vermindering van de belastingbetaling (goed voor een inleg van ongeveer 800 miljoen gulden) worden omgebouwd.

Het fictieve rendement over het gehele vermogen van 4 procent is hoger dan de 3,25 procent die de Postbank nu als hoogste rente biedt op een spaarrekening. Of het forfaitaire rendement te hoog is, daarover wil Laman Trip zich niet uitlaten: ,,Natuurlijk, hoe lager hoe beter, maar het gaat om communicerende vaten. Als je de schijftarieven voor de inkomstenbelasting verlaagt, zal de heffing een zeker niveau moeten hebben om een bepaalde belastingopbrengst te halen.''

Per saldo zijn de klanten van de Postbank beter uit. Veel van de huishoudens in het klantenbestand zullen de 75.000 gulden aan vrijstelling niet halen. Pas boven dat bedrag betalen de beleggers en spaarders de rendementsheffing over hun gehele vermogen. Volgens Laman Trip is dat ,,doorgaans minder dan de 50 procent inkomstenbelasting die nu moet worden betaald over rente- en dividendinkomsten''.

De Postbank is niet bang dat de klanten zullen vragen om een minimaal, risicoloos rendement van 4 procent. ,,Ik weet niet of onze klanten bij alle bankhandelingen even rentebewust zijn, omdat betaalgemak zo'n grote rol speelt'', oppert Laman Trip: ,,Bovendien zit in de hoofden van mensen niet de rekenmaat van 4 procent, maar de 1,2 procent die betaald moet worden.'' Een spaarrekening met 4 procent rente is ondoenlijk, omdat op een rekening met 3,5 procent rente ,,al geld toegelegd'' zou moeten worden.

Klanten die meer willen dan de 3,25 procent spaarrente van de Postbank hebben keus genoeg. ,,Die 4 procent slaat op het geheel van al onze producten, die sterk uiteenlopen in rendement en risico. We hebben zes productgroepen, zes voordeuren waardoor de klanten naar binnen kunnen komen.''

Daarin verschilt de Postbank van een instelling als bank Labouchere, die veel aandelenlease-constructies aan de man brengt en nu 200 miljoen schadevergoeding eist van Zalm. ,,Zij zeggen schade te hebben en maken zich zorgen. Maar ze hebben dan ook slechts een beperkte hoeveelheid producten'', zegt Laman Trip: ,,Met het nieuwe belastingstelsel zal geïntegreerde dienstverlening aantrekkelijker worden.''

De Nederlandse banken zijn de afgelopen weken te hoop gelopen tegen de beperking van de hypotheekrente-aftrek bij onder meer spaarhypotheken. Laman Trip laat de woordvoering hierover liever aan de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), maar wil wel even kwijt dat ,,er duidelijkheid moet komen en er geen onrust moet ontstaan''. Van onrust onder de klanten heeft de Postbank overigens nog niets gemerkt.

In de praktijk heeft de Postbank, die met een bedrag van 32 miljard gulden aan uitstaande hypotheken een marktaandeel van 7 procent heeft, ook geen last van de beperkingen. Zalm en Vermeend bepalen dat alleen de rentekosten voor de leningen voor de eigen woning nog van de belasting afgetrokken kunnen worden. Constructies waarbij maximaal wordt geleend (en afgetrokken) en het fiscaal bijeengespaarde vermogen weer wordt belegd zijn niet langer aantrekkelijk.

,,Dan gaat het om adviesgevoelige en fiscaal complexe constructies'', zegt Laman Trip: ,,maar wij adviseren onze klanten dat soort zaken helemaal niet en hebben het `oneigenlijk gebruik' bij ons dan ook niet laten nagaan.'' De Postbank verstrekt hypotheekleningen via het postkantoor en intermediairs en handelt per telefoon vooral tweede hypotheken en verlengingen af.

De forfaitaire aftrek van 6.075 gulden voor lijfrentepolissen voor de oude dag verdwijnt ook. Voortaan kan alleen de rente worden afgetrokken voor een lijfrente die nodig is voor het dichten van een `pensioengat'.

Zo'n gat kan ontstaan door het wisselen van baan en zal berekend moeten worden. Hoogst ingewikkeld, vinden verzekeraars. Laman Trip beaamt dat. De Postbank ziet echter ook mogelijkheden om de klant daarbij te helpen met bijvoorbeeld een speciaal computerprogramma.

Laman Trip heeft daarover een soort ,,droom'', de droom dat elke klant van wieg tot graf zal worden bediend door een bank. ,,Niemand heeft al zijn spaartegoeden en rekeningen bij één instelling'', mijmert Laman Trip. ,,Maar stel dat wij wat software hebben en een vaste klant vraagt ons om advies over het pensioen. Dan sturen wij een computerprogrammaatje, waarin hokjes moeten worden ingevuld over inkomen en spaartegoeden. Hoe meer producten iemand al bij ons heeft, hoe meer hokjes wij al voor de klant hebben ingevuld.''

Derde en laatste artikel in een serie over de gevolgen van de nieuwe belastingplannen voor de financiële sector. De eerste twee verschenen op 8 en 9 september.