Tecort

Ta-ploink dingel-doink tingel-ding-dong, klepelt elk uur de beiaard van het Leidse stadhuis. Om gek van te worden. Niet van de klokken zelf, maar van Jules de Corte's tekst bij dat wijsje: Ik zou weleens graag willen weten/ waarom zijn de wolken zo snel? Dat is geen wijsje, maar een dommetje. Het is opvallend dat de stad waar de oudste universiteit van ons land is gehuisvest, zich tooit met zoiets onnozels. Misschien is het ter voorbereiding op het afschaffen van de universitaire bèta-opleidingen. Dat helpt ons te beseffen dat het nieuwe schooljaar is begonnen, het jaar van de triomf van de dwepers die de laatste poot onder het middelbaar onderwijs hebben weggezaagd. Met het nieuwe millennium breekt de dageraad der magiërs definitief aan.

Wolken zijn water en ijs in een kringloop tussen oceaan en atmosfeer, gedreven door de Zon en door de draaiing van onze planeet. Water, lucht, vuur en aarde: daartegen staat de rijmelaar machteloos. Dus vonden de soldaten van het sentiment een sluipweg: wie in de wolken een engelenspel wil zien, wordt in de nieuwe schoolboeken op voet van gelijkheid behandeld met de meteoroloog. Ook astrologie en astronomie worden op één hoop gegooid. Een school waar ik een gastles ga geven, stuurde mij het leerboek dat daar gebruikt wordt. Nauwelijks was ik bekomen van de rimram in de hoofdstukken over natuur- en sterrenkunde, of ik ontdekte dat het dieet van een kankerkwakzalver er twee volle bladzijden krijgt toegemeten.

Uiteraard wordt dit gepresenteerd als een triomf voor het onderwijs. ``Dat doen wij in de stuurgroepen en in het procesmanagement. En wij als procesmanagement hebben besloten...'', hoorde ik zo'n OCW-toverkol in alle ernst op Radio 1 zeggen. De ondervrager vertelde de luisteraars dat zij de uitvindster was van het `studiehuis'. Verder zat hij erbij en luisterde ernaar. Zulke ambtenaren slaan de wereld tot moes, drogen die op het bleekveld van hun dorre geest, en vermalen het tot poeder. Daarvan persen zij pillen met de opdruk Algemene NatuurWetenschappen, en die moeten onze kinderen slikken.

Dat dit mogelijk is, komt door de taakverdeling tussen de rechter- en de linkervleugel in het paarse kabinet. Die doet denken aan een oude grap, waarin de notaris van een dorpje tot de pastoor zegt: `Hou jij ze maar dom, dan hou ik ze wel arm.' Toegepast op deze gelegenheid is dat: `Laat mij het land privatiseren, dan mag jij het onderwijs socialiseren.'

Je zou erom kunnen lachen, maar daarvoor is het te vreselijk. De eerste reden dat dit zo erg is, is dat alle samenhang verdwijnt. In tegenstelling tot wat het woord suggereert, gaat wetenschap nauwelijks over weten. Het gaat vooral om begrijpen, om het ontdekken van samenhang. Niet wij zijn de reductionisten, maar de politieke prutsers die van ons onderwijs een wensenlijstje hebben gemaakt. Maatschappelijk relevant noemt men dat. Maar het Heelal heeft lak aan onze maatschappij, want de mens is een microscopisch bijverschijnsel in een gigantische kosmos.

De vernietiging van de samenhang is allang begonnen. Eerst werd de grammatica geschrapt, zodat het taalonderwijs verpapte tot een soort kwal, een dier zonder skelet. Toen verdwenen axioma's en bewijzen uit de wiskunde, en gingen we duizenden jaren terug naar de Sumeriërs, die eindeloze rijen vermenigvuldigingen opschreven. Zij hadden geen algebra: een som is iets heel anders dan een stelling. Ook de alomvattende regels van de natuurkunde liggen eruit, en zijn vervangen door een losse lijst van suffe sommetjes. Waar wij ons inspannen om de samenhang te ontdekken, verkruimelen deze reductionisten de wetenschap met leerling en al.

Tenslotte is er nog de modieuze `zelfwerkzaamheid', in feite een slecht gecamoufleerde bezuiniging op personeel. Als je zo geniaal bent als Pythagoras, Pasteur en Pauli tezamen kun je een piepklein deel zelf ontdekken van wat de mensheid inmiddels bij elkaar bedacht heeft. In werkelijkheid zullen de meeste scholieren zich toeleggen op muisschuiven, knip- en jatwerk van Internet, een praktijkopleiding in plagiaat op grote schaal.

Eerst het skelet, dan de rest. Hoe belangrijk zij ook zijn, feiten horen op de tweede plaats. Laatst zag ik een tv-fragment uit de Vakantieman, die badgasten in Benidorm op een blinde kaart liet aanwijzen waar zij zich bevonden. Ze scoorden ongeveer even goed als bij het ezeltje-prik: van de Azoren tot de Krim. `Je moet het erbij zetten', zei een verbouwereerd slachtoffer. Waaruit bleek dat zij nog wel kon lezen (maar aan het verhelpen van dat euvel wordt bij OCW al gewerkt). Het was wel grappig, maar niet onoverkomelijk want het gaat slechts om feiten. Die kun je leren als je maar wilt.

Maar daarvoor moet je wel weten dat er feiten zijn, en dat brengt ons op de tweede reden dat de sloop van het middelbaar onderwijs zo erg is. Op de glibberige golven van de Franse cultuurfilosofie is de mode meegedreven dat feiten niet bestaan, dat alles een maatschappelijke constructie is. Dat slaat aan bij de Hollanders, het volk van `het is maar hoe je het bekijkt'. Bij meningen is tolerantie op zijn plaats, maar bij feiten niet. Nihilisme is de weg van de minste weerstand, en wordt dus gretig opgepikt door politici en leerlingen. Ook heel Hollands is de opvatting dat de waarheid wel zowat in het midden zal liggen. Als dat zo was, konden we de wetenschap wel opdoeken, en blijkens de laatste adviezen is dat precies de bedoeling.

Wat vooral opvalt is de stuitende onoprechtheid van die pseudo-filosofen. Zij spreken hun brabbeltaaltje niet bij de bakker, anders komen ze nooit met een brood thuis. Op de markt letten ze op hun wisselgeld. Alleen over wetenschap durven ze hun kletskoek vrijelijk uit te storten. Wie werkelijk meent dat feiten niet bestaan, zou lak moeten hebben aan het verschil tussen de rechter- en de linker weghelft. Het is interessant dat er zo weinig filosofen zijn onder de spookrijders.

Het is levensgevaarlijk om schamper te doen over feiten. Dat geldt voor de spookrijder evenzeer als voor de scholier. Feiten zijn een reddingsboei voor een verdrinkende wereld, omdat zij algemeen geldig zijn. De uitkomst van twee plus twee, of de lading van het elektron, hoeven wij niet te vuur en te zwaard te verdedigen. Niet omdat wetenschappers zo deugdzaam zijn, maar omdat het om feiten gaat. Meningen veroorzaken oorlogen, feiten dienen de vrede. In deze ongelijke strijd hebben de onderwijsbonden de handdoek in de ring gegooid, en onbevoegden mogen nu ook voor de klas. En waarom ook niet: al jarenlang worden onbevoegden staatssecretaris.

Tenslotte is er nog een derde reden om het erg te vinden, maar dat is meer een kwestie van esthetiek. Ik word onpasselijk van dat kwijlen over schijn-mysterie. Wonder en is gheen wonder, was Stevins fraaie lijfspreuk, en juist daardoor maakt de pracht van het Heelal diepere indruk. Een trede boven het aanschouwen van een zonsverduistering staat de schoonheid van de bewegingswetten die daaraan ten grondslag liggen. Dat is precies het tegenovergestelde van de mierzoete methode-De Corte in het onderwijs.

Het is moeilijk om bij zoveel ontstellends je humeur te bewaren. Gelukkig komt tekstschrijver Michel van der Plas te hulp:

Zeg Jules, wou jij laatst niet eens weten:/ waarom zijn de wolken zo snel?/ Dat is niet zo moeilijk te vinden:/ dat komt door verschillende winden,/ die boven heel hard kunnen waaien, begrijp je wel?/ Daarom zijn de wolken zo snel.

Het fantastische is, dat deze waarheid overal geldt. Galilei en Huygens zouden met volle teugen hebben genoten van de astronomische berekeningen aan de Rode Vlek van Jupiter, in feite een onweerswolk groter dan de Aarde. Ook tussen de sterren waaien wolken, niet door engelen gedreven maar door supernovae, wonderlijker dan de schitterendste serafijnen. Tot in de verste uithoeken van het Heelal vinden we wolken waaruit de melkwegstelsels, de sterren, de planeten, en uiteindelijk ook wij zijn ontstaan.

Zo mooi als de wolkenmechanismen van de Natuur kan geen dweper het verzinnen. Dus besluit ik in de stijl van Van der Plas:

Tenslotte wil ik mededelen:/ waarom worden kinderen dom?/ Dat komt door de sentimentelen/ die de wetenschap niet kunnen velen,/ die meningen aanzien voor feiten, en andersom/ daardoor worden kinderen dom.

    • Vincent Icke